COP31 -Antalya
COP 31-İlk hafta: Antalya’da hangi konularda anlaşılamadı?
Climate Scientist at Bogazici Univ, Sustainability Professional, LCA Specialist, Author, Consultant, Founding Partner GreenCKA
Kasım 15, 2026
9–14 Kasım 2026 | Müzakerelerin ilk hafta değerlendirmesi
COP31’in ilk haftası tamamlandı. Antalya’da altı gün boyunca ülkeler, iklim değişikliğiyle mücadelede atılması gereken adımları ve bunların nasıl uygulanacağını müzakere ettiler. Cumartesi gecesi başlayan kapanış oturumları pazar sabahının ilk saatlerine kadar sürdü. Ortaya çıkan tabloyu tek cümlede özetlemek mümkün: Teknik çalışmaların bir bölümü tamamlandı, ancak iklim mücadelesinin yönünü belirleyecek en önemli kararlar ikinci haftaya kaldı.
Bu, iklim konferansları için alışılmadık bir durum değil. İlk hafta genellikle ülkelerin taleplerinin ortaya konduğu, olası uzlaşma alanlarının belirlendiği ve anlaşmazlıkların daraltılmaya çalışıldığı dönemdir. Yine de COP31’in ilk haftasında dikkat çekici olan, bazı temel konularda ortak bir karar metnine ulaşmanın hâlâ oldukça zor görünmesi. Peki müzakere salonlarında gerçekten ne konuşuldu?
1. Fosil yakıtlardan uzaklaşmak: Herkes aynı hedefi mi paylaşıyor?
İlk haftanın en önemli anlaşmazlıklarından biri, kömür, petrol ve doğal gazın geleceği konusunda ortaya çıktı. Avrupa Birliği ve bazı ülkeler, küresel sıcaklık artışının 1,5°C sınırını aşmasının büyüklüğünü ve süresini azaltmak için fosil yakıtlardan uzaklaşmanın ortak karar metninde açıkça yer almasını istiyor.
Buna karşılık Arap Grubu, Rusya ve bazı diğer ülkeler, belirli enerji kaynaklarına veya sektörlere yönelik küresel hedeflerin ülkelerin kendi enerji politikalarını belirleme hakkını sınırlayabileceğini savunuyor. Burada yalnızca farklı enerji politikaları değil, iklim anlaşmalarının nasıl işlemesi gerektiğine ilişkin iki ayrı yaklaşım karşı karşıya geliyor.
Bir tarafta, küresel sıcaklık hedefinin gerektirdiği dönüşümün ortak ve somut adımlarla tanımlanması gerektiği düşüncesi var. Diğer tarafta ise ülkelerin kendi koşullarına göre belirledikleri hedeflerin esas alınması gerektiği savunuluyor. Paris Anlaşması zaten büyük ölçüde ikinci yaklaşım üzerine kurulu. Ülkeler kendi iklim hedeflerini belirliyor ve bunları uluslararası sisteme bildiriyor.
Ancak burada temel bir sorun ortaya çıkıyor: Ülkelerin kendi belirledikleri hedeflerin toplamı, üzerinde anlaşılan küresel sıcaklık hedefini karşılamıyorsa ne yapılacak? COP31’in ilk haftasında bu soruya yeni bir yanıt bulunamadı.
2. Elektrifikasyon: Ortak hedef mi, ülkelerin tercihine müdahale mi?
Türkiye’nin COP31’de öne çıkardığı, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035 yılına kadar yüzde 35’e yükseltme hedefi de müzakerelerde tartışılan konulardan biri oldu. Elektrifikasyon, ulaşımda, binalarda ve sanayide doğrudan fosil yakıt kullanımı yerine elektrikli teknolojilere geçilmesi anlamına geliyor. Ancak ülkeler bu hedefin ortak karar metninde nasıl yer alacağı konusunda aynı görüşte değil.
Bazıları elektrifikasyonu enerji dönüşümünü hızlandıracak somut bir küresel hedef olarak değerlendiriyor. Diğerleri ise sektörel hedeflerin ülkelerin kalkınma ve enerji tercihlerini sınırlamasından endişe ediyor. Gelişmekte olan ülkeler açısından bir başka soru da finansman: Elektrik şebekelerinin genişletilmesi, üretim altyapısının dönüştürülmesi ve yeni teknolojilerin yaygınlaştırılması için gereken kaynaklar nereden gelecek? Ayrıca elektrik kullanımının artırılması ile elektrik üretiminden kaynaklanan salımların azaltılması aynı şey değil.
İlk haftanın sonunda Türkiye’nin girişiminin genel karar metninde nasıl yer alacağı belirsizliğini koruyordu. Bu tartışma, iklim müzakerelerinin temel güçlüklerinden birini gösteriyor: Teknik olarak yararlı bir hedef, ülkelerin ekonomik koşulları ve sorumlulukları üzerinde anlaşılmadığında siyasi bir anlaşmazlığa dönüşebiliyor.
3. İklim finansmanı: Para miktarı kadar kimin ödeyeceği de tartışılıyor
İlk hafta boyunca finansman görüşmeleri devam etti. Gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliğine karşı önlem almak ve yaşanan zararlara uyum sağlamak için daha fazla kaynağa ihtiyaç duyduklarını vurguladılar. Ancak anlaşmazlık yalnızca finansmanın miktarıyla sınırlı değil.
Gelişmiş ülkelerin ne kadar kaynak sağlamakla yükümlü olduğu, özel sektör yatırımlarının nasıl hesaba katılacağı, finansmanın kredi mi yoksa hibe mi olacağı ve mevcut taahhütlerin nasıl izleneceği konusunda farklı görüşler bulunuyor. Özellikle Paris Anlaşması’nın gelişmiş ülkelerin finansman sağlama yükümlülüğünü düzenleyen 9.1. maddesi önemli bir tartışma alanı. Gelişmekte olan ülkeler bu yükümlülüğün somutlaştırılmasını isterken, görüşmelerin kapsamı ve nasıl yürütüleceği konusunda uzlaşma sağlanabilmiş değil.
Bu anlaşmazlığın pratik sonucu büyük. Bir ülkeye yeni bir enerji sistemi kurması veya tarımını iklim değişikliğine hazırlaması söylenebilir. Ancak bu dönüşüm için gereken kaynakların nasıl sağlanacağı belirlenmezse, hedeflerin uygulanması zorlaşır.
COP31’in uygulama odaklı bir konferans olma iddiası, finansman konusunda bulunacak çözümlerle doğrudan bağlantılı.
4. Uyum: Hedef belirlemek mi, gerçekten koruma sağlamak mı?
İklim değişikliğine uyum konusu da ilk hafta boyunca müzakere edildi. Buradaki amaç, artık yaşanmakta olan sıcaklık artışının, kuraklıkların, sellerin ve diğer iklim tehlikelerinin zararlarını azaltmak. Ülkeler uyum konusunda ilerlemenin nasıl ölçüleceğini, ulusal planların nasıl destekleneceğini ve finansmanın nasıl artırılacağını tartışıyor. Ancak uyumun başarısını ölçmek, örneğin bir ülkenin yıllık karbondioksit salımını ölçmekten daha karmaşık.
Bir kentin sel riskini azaltması, çiftçilerin kuraklığa dayanıklı üretime geçmesi veya aşırı sıcaklarda ölümlerin önlenmesi farklı göstergeler gerektiriyor. Üstelik yapılan yatırımın büyüklüğü, sağlanan korumanın büyüklüğüyle her zaman aynı değil.
İlk haftada uyum bildirimleriyle ilgili bazı teknik çalışmalar tamamlandı. Buna karşılık, daha geniş uyum hedefleri ve bunların uygulanması konusunda görüşmeler ikinci haftaya taşındı. Buradaki temel soru şu: Uyuma ne kadar para harcandığını mı ölçeceğiz, yoksa insanların ne kadar daha güvende olduğunu mu?
5. Adil geçiş: Dönüşümün maliyetini kim üstlenecek?
Fosil yakıtlardan uzaklaşma yalnızca enerji üretimini değiştirmiyor. Kömür madenciliğinden ağır sanayiye kadar birçok sektörde çalışanları ve bu sektörlere bağımlı bölgeleri etkiliyor. Bu nedenle ülkeler enerji dönüşümünün toplumsal maliyetlerinin nasıl karşılanacağını da görüşüyor. Adil geçiş olarak adlandırılan bu yaklaşım, çalışanların yeni işlere geçebilmesini, eğitim ve sosyal koruma sağlanmasını ve ekonomik açıdan kırılgan bölgelerin desteklenmesini amaçlıyor.
İlk haftada adil geçiş çalışma programının devam etmesine geniş destek oluştu. Ancak bu programın nasıl bir uluslararası mekanizmayla destekleneceği, hangi işlevleri üstleneceği ve nasıl finanse edileceği konusunda görüş ayrılıkları sürüyor. Bu önemli bir ayrım. Adil geçişin gerekli olduğu konusunda görüş birliği oluşması, bunu sağlayacak kurumlar ve kaynaklar üzerinde de anlaşılmış olduğu anlamına gelmiyor. İkinci haftada bu konu bakanlar düzeyinde ele alınacak.
6. Tarım: Karar bir yıl daha ertelendi
İlk haftanın en dikkat çekici sonuçlarından biri tarım ve gıda güvenliği konusunda yaşandı. Ülkeler, tarım alanındaki iklim çalışmalarının nasıl ilerletileceğine ilişkin esaslı bir karar üzerinde anlaşamadı. Konunun 2027’de yeniden ele alınması kararlaştırıldı.
Bu erteleme özellikle önemli. Tarım, iklim değişikliğinin sonuçlarından doğrudan etkileniyor. Kuraklık, aşırı sıcaklık, su kıtlığı ve değişen yağış düzenleri üretimi zorlaştırıyor. Aynı zamanda tarımsal faaliyetler, özellikle hayvancılık ve gübre kullanımı yoluyla sera gazı salımlarına katkıda bulunuyor. Dolayısıyla tarım, hem salım azaltımının hem de uyumun merkezinde yer alması gereken bir sektör. Buna rağmen ülkeler, Antalya’da bu alanda ortak bir ilerleme sağlayamadı.
İklim değişikliğinin gıda güvenliği üzerindeki baskısı artarken, tarım konusunda kararın ertelenmesi ilk haftanın en önemli eksikliklerinden biri.
7. Karbon piyasaları: Ticaretin kuralları kadar denetimin maliyeti de sorun
Paris Anlaşması, ülkelerin belirli koşullarda salım azaltım sonuçlarını birbirleriyle paylaşmasına ve karbon piyasalarından yararlanmasına olanak tanıyor. Ancak böyle bir sistemin güvenilir olması için aynı azaltımın iki kez sayılmaması, kayıtların doğru tutulması ve projelerin gerçekten ilave azaltım sağlaması gerekiyor.
İlk haftada ülkeler, bu sistemlerin kayıt, raporlama ve inceleme süreçlerini nasıl finanse edeceklerini de görüştü. Bu konu dışarıdan küçük bir teknik ayrıntı gibi görünebilir. Oysa güvenilir denetim olmadan karbon piyasalarının iklim açısından gerçek bir katkı sağlayıp sağlamadığını belirlemek zorlaşır.
Buradaki anlaşmazlık, uluslararası iklim işbirliğinin daha geniş bir sorununu yansıtıyor: Kurallar üzerinde anlaşmak yetmiyor; bu kuralların uygulanmasını sağlayacak sistemleri de finanse etmek gerekiyor.
8. COP toplantılarının kendisi de tartışılıyor
İlk hafta boyunca yalnızca iklim politikaları değil, müzakere sisteminin işleyişi de ele alındı. COP toplantılarının gündemi yıllar içinde genişledi. Çok sayıda konu aynı anda görüşülüyor ve özellikle küçük ülke heyetleri bütün toplantılara katılmakta zorlanıyor. Bazı ülkeler benzer gündem maddelerinin birleştirilmesini, çalışmaların daha uzun dönemlere yayılmasını ve müzakere süreçlerinin sadeleştirilmesini öneriyor.
Buna karşılık, diğer ülkeler verimlilik adına yapılan değişikliklerin katılım hakkını veya mevcut anlaşmalardaki dengeleri zayıflatmasından endişe ediyor. Bir başka tartışma da konferansın sonunda yayımlanacak genel karar metninin kapsamı üzerine.
Bazı ülkeler bu metnin fosil yakıtlar, finansman ve 1,5°C hedefi gibi konularda güçlü siyasi mesajlar vermesini istiyor. Diğerleri ise genel kararın ayrı müzakere başlıklarını tekrar etmemesi ve ülkelerin üzerinde anlaşmadığı yeni yükümlülükler oluşturmaması gerektiğini savunuyor. İlk haftanın sonunda genel karar metninin kapsamı konusunda da uzlaşma sağlanamadı. Bu durum önemli. Çünkü COP31’in sonunda kamuoyuna sunulacak siyasi mesajın gücü, büyük ölçüde bu metnin içeriğine bağlı olacak.
9. Peki ilk hafta hiç ilerleme sağlanmadı mı?
Sağlandı. Konferansın gündemi kabul edildi ve müzakereler ilk gün başladı. Bilimsel gözlemler, uyum bildirimleri, gelişmekte olan ülkelerin raporlama süreçleri, en az gelişmiş ülkeler ve toplumsal cinsiyet gibi alanlarda bazı teknik sonuçlar kabul edildi. Daha önemlisi, ülkelerin anlaşamadığı konuların önemli bir bölümü belirginleşti ve ikinci haftada siyasi düzeyde ele alınacak şekilde düzenlendi.
COP31 Başkanlığı, salım azaltımı, finansman, uyum, adil geçiş ve okyanuslar konularında bakanlar düzeyinde görüşmeler yapılacağını açıkladı. Bu, müzakerelerin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. Ancak burada dikkatli olmak gerekiyor: Teknik görüşmelerin tamamlanması, siyasi anlaşmazlıkların çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Sonuç: Antalya’da asıl anlaşmazlık ne?
COP31’in ilk haftasına bakıldığında, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede yapılması gerekenler konusunda bütünüyle farklı düşündüklerini söylemek doğru olmaz. Birçok ülke salımların azaltılması, uyumun güçlendirilmesi ve gelişmekte olan ülkelere destek sağlanması gerektiğini kabul ediyor. Ancak iş bu hedefleri somut kararlara dönüştürmeye geldiğinde üç temel anlaşmazlık ortaya çıkıyor.
Birincisi, sorumluluğun paylaşılması. Hangi ülkeler ne kadar hızlı hareket edecek ve hangi yükümlülükleri üstlenecek?
İkincisi, maliyetin karşılanması. Enerji dönüşümünü, uyumu ve yaşanan zararları kim finanse edecek?
Üçüncüsü, uygulamanın denetlenmesi. Verilen sözlerin yerine getirilip getirilmediği nasıl anlaşılacak?
Bunların hiçbiri yeni sorular değil. Paris Anlaşması’nın kabulünden bu yana iklim müzakerelerinin merkezinde yer alıyorlar. COP31’in ilk haftası, bu sorunların hâlâ çözülmediğini gösterdi.
İkinci hafta bakanlar ve müzakere heyetleri bu anlaşmazlıkları azaltmaya çalışacak. Ortaya çıkacak kararların yalnızca ülkeler tarafından kabul edilebilir olması değil, iklim değişikliğinin giderek büyüyen risklerine karşı yeterli olması da gerekiyor. Çünkü ülkelerin üzerinde anlaşabildiği kararlarla iklim krizini sınırlandırmak için gerekli kararlar aynı şey olmayabilir.
Antalya’daki ikinci haftanın asıl sınavı, bu farkı ne kadar kapatabileceğimiz olacak.
Bu bir kötümserlik değil. Bu, verilere dayalı bir gerçekçilik.
Prof. Dr. Levent Kurnaz Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (iklimBU) / Boğaziçi Üniversitesi Center for Applied Research in Finance (CARF)
