Kazakistan BM çatısı altında yeni bir Uluslararası Su Örgütü öneriyor

Asya’da Etkileşim ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (CICA) ‘nın Asya İşbirliğindeki Yeni Dönemi

20 Ekim 2026

Kazakistan, 15 Ekim’de Bakü’de düzenlenen 7nci Asya’da Etkileşim ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (CICA) zirvesinde, anlaşmazlıkların tırmanmadan önce ele alınması için önleyici diplomasi mekanizması önerdi . Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, mekanizmanın her üye devlete karar alma sürecinde rol vereceğini ve siyasi taahhütlerin koordineli eyleme dönüştürülmesine yardımcı olacağını söyledi . Kabul edilmesi halinde, bu öneri , kurucu girişimini daha kalıcı hale getirerek Astana’nın Asya’nın büyük güçleri arasındaki etkisini artırabilir .

Asya Gündemi Aracılığıyla Etki

Kazakistan, halihazırda CICA’nın askeri-siyasi boyutunu koordine ediyor ve Türkiye ile askeri değişimler, eğitim merkezi ziyaretleri ve arabuluculuk içeren seminerler konusunda iş birliği yapıyor. Kazakistan, önleyici diplomasi için bir yetki konusunda üyelerden onay isterken bu değişimlerden yararlanabilir. Siyasi açıdan hassas bir alanda iş birliğini organize etme deneyimine sahipler, ancak ortaya çıkan anlaşmazlıkları ele almada kalıcı bir rol üstlenmek, üyelerin mekanizmaya ne yetki verdiğini tanımlayan ayrı bir siyasi anlaşma gerektirecektir.

Düşünce Kuruluşları Forumu, Kazakistan’ın CICA’nın kurumsal gelişimine olan etkisine bir başka örnek teşkil etmektedir. Çin, Forumu 2014 yılında başlattı; üye devletlerin Tokayev’in girişimine uyarak harekete geçmesiyle Ekim 2021’de kalıcı bir CICA danışma organına dönüştü . Azerbaycan, Eylül 2025’te Çin dışında ilk toplantıya ev sahipliği yaptı ve bu toplantıda Hindistan Dünya İşleri Konseyi’ne devredildiği duyuruldu; Hindistan Konseyi şimdi 2026-2027 yılları için Foruma başkanlık ediyor . Böylece Kazakistan, Çin’in bir girişimini kalıcı bir CICA danışma organına dönüştürmeye yardımcı oldu ve Azerbaycan ve Hindistan kurumları daha sonra bu organın sürdürülmesine katkıda bulundu. Çin ayrıca Sekreterliğe fon ve personel desteği sağlamaktadır ; Kazakistan, diğer üyelerin önceliklerini takip ettiği kalıcı düzenlemeler konusunda anlaşma sağlayarak etkisini artırabilir.

Kazakistan’dan BM çatısı altında yeni bir Uluslararası Su Örgütü önerisi

Bakü zirvesinde Tokayev, ortak araştırma, teknoloji alışverişi ve su tasarrufu önlemlerini teşvik etmek amacıyla bir CICA Su Ortaklığı kurulmasını da önerdi . Orta Asya ülkeleri ve Azerbaycan’ın Birleşmiş Milletler çatısı altında Uluslararası Su Örgütü kurulması için ortak bir öneri geliştirebileceğini öne sürdü. Bu öneriler, Kazakistan’a CICA içinde ve ortak bir bölgesel girişim aracılığıyla BM’de su güvenliği konusunda işbirliğinin şekillendirilmesinde rol kazandırabilir.

Bakü Zirvesi’nde Tokayev aşağıdaki açıklamaları da yaptı

Kazakistan Cumhurbaşkanı, Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı üzerinden taşınan Kazak petrolünün hacmini artırmak amacıyla Azerbaycan ile ortaklaşa çalışma planlarını açıkladı.

Kasım-Cömert Tokayev, “Hazar Denizi’nin hem bölgemiz hem de dünya genelinde enerji güvenliği açısından hayati bir önem kazandığı açıktır. Kazakistan, su kaynakları ve ekolojik yapısının ortak çabalarla korunması kaydıyla, Hazar Denizi’nin bölgedeki ve ötesindeki tüm ulusların yararına bir barış ve iş birliği alanı olarak kalması gerektiğine yürekten inanmaktadır” ifadelerini kullandı. Devlet Başkanı ayrıca, Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı’nın (CICA) çevresel boyutunun giderek daha fazla önem kazandığına dikkat çekti. Ona göre, su kıtlığı ve ekosistem bozulması, Asya’nın karşı karşıya olduğu en ciddi sorunlar arasında yer alıyor.

Cumhurbaşkanı, “Asya ve Pasifik bölgesi, dünya nüfusunun yüzde 60’ına ev sahipliği yapmasına rağmen, küresel su kaynaklarının yalnızca yüzde 35’ini barındırıyor; bu da bölgemizi kişi başına düşen su miktarı bakımından dünyada en düşük seviyeye yerleştiriyor. Kazakistan, suyun her zaman bir iş birliği kaynağı olması gerektiği görüşünü savunmaktadır. Bu bağlamda, teknoloji değişimi, ortak araştırmalar ve su tasarrufu sağlayan çözümlerin hayata geçirilmesini teşvik etmek amacıyla bir ‘CICA Su Ortaklığı’ kurulmasını öneriyoruz. Daha geniş bir perspektifle Kazakistan, Birleşmiş Milletler sistemi bünyesinde, küresel su gündemine tutarlılık kazandırabilecek bir ‘Uluslararası Su Örgütü’ kurulmasını teklif etmiştir. Bu girişim, Orta Asya ülkeleri ve Azerbaycan adına ortak bir öneri olarak sunulabilir ve tüm CICA üyesi devletlerin katılımına açık tutulabilir” dedi.

Kazakistan’ın CICA’nın Gelişimindeki Temel Rolü

Kazakistan, 1992 yılında CICA’yı tasarladı ve tam teşekküllü bir uluslararası örgüt haline dönüştürme çabası da dahil olmak üzere kurumsal gelişimine öncülük etti. Bu girişimin Orta Asya’nın çok ötesine uzanan bir destekçi kitlesi var. 1999 yılında on beş devlet CICA’nın ilk kuruluş bildirisini kabul etti. Laos’un Bakü’de katılımıyla CICA’nın Çin, Hindistan, Pakistan ve Rusya’dan İran, İsrail ve Güney Kore’ye kadar uzanan 29 üyesi bulunuyor.

2022 Astana zirvesi, CICA’nın tam teşekküllü bir uluslararası kuruluşa dönüşümünü başlattı. Üye devletler tarafından 2023’te onaylanan Yol Haritası, bu dönüşümün sürdürülmesi için izlenecek reformları belirledi . Reformlar, Tüzük, güven artırıcı önlemlerin uygulanması, usul kuralları ve Sekreterliğin organizasyonunu kapsamaktadır. Bu değişiklikler, CICA’nın üst düzey toplantılar arasında anlaşmaları ilerletme kapasitesini etkilemektedir . CICA içinde, uzlaşma kuralı, kurumsal değişimin ve politika koordinasyonunun bir koşulu olarak kolektif anlaşmayı şart koşmaktadır. Dolayısıyla Kazakistan, gelecekteki işbirliğinin nasıl organize edileceğine dair prosedürlerle ilgilenmektedir.

Kamboçya’nın zirve öncesinde Sekreterliğin ayrıcalıkları ve dokunulmazlıklarına ilişkin sözleşmeyi onaylaması, sözleşmenin 8 Kasım’da yürürlüğe girmesini sağlıyor . Sözleşme, Sekreterliğe anlaşmaya bağlı devletlerdeki işlevleri için gerekli yasal kapasiteyi sağlarken , resmi faaliyetlerini ve personelini de koruyor. Kazakistan ise Mayıs 2025’te Ev Sahibi Ülke Anlaşması’ndaki değişiklikleri onaylayarak Sekreterliğin konumunu ayrı olarak güçlendirdi

Kaynak:https://timesca.com/cicas-next-chapter-in-asian-cooperation/