Azerbaycan’ın Su Güvenliği Çalışmaları-COP 31

Stratejik Önceliklerden Finanse Edilebilir Su Altyapısına Geçiş ve Hazar Denizi Tuzdan Arındırma Modeli

SPD COP31 Mavi Bölge Stratejik Gözlemleri:

Filiz Balta

SPD Koordinatörü

Tarih: 9 Kasım 2026

Yer: COP31 Mavi Bölge (Blue Zone) – Azerbaycan Pavilyonu, Antalya

Oturum: Water Security at Scale: From Strategic Priorities to Bankable Water Infrastructure

Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nın (COP31) açılış gününde, Su Politikaları Derneği (SPD) olarak BM akredite gözlemci sıfatıyla takip ettiğimiz en kritik oturumlardan biri Azerbaycan Pavilyonu’nda gerçekleştirildi.

COP31’in “Gıda, Tarım ve Sağlık” tematik günü ve Gıda-Su-İklim Bağlantısı (Nexus) kapsamında düzenlenen “Ölçeklenebilir Su Güvenliği: Stratejik Önceliklerden Finanse Edilebilir Su Altyapısına” başlıklı üst düzey diyalog toplantısı; kamu liderlerini, küresel enerji-su şirketlerini ve uluslararası finans kuruluşlarını aynı masada buluşturdu.

Oturumda Öne Çıkan İsimler ve Temel Vurgular

Oturumun açılışında ve ana değerlendirmelerinde söz alan Azerbaycan Cumhurbaşkanı İklim Konuları Özel Temsilcisi Muhtar Babayev, su güvenliğinin Azerbaycan için ulusal bir stratejik öncelik olduğunu vurguladı.

Babayev konuşmasında şu kritik noktalara dikkat çekti:

• Sınıraşan Sular ve Bağımlılık: Azerbaycan’ın su kaynaklarının önemli bir bölümünün ülke sınırları dışından doğduğunu, başkent Bakü ve Abşeron Yarımadası’nın da yarımada dışından gelen tatlı su kaynaklarına bağımlı olduğunu belirterek sınıraşan su iş birliğinin hayati önemini ortaya koydu.
• Finansman ve Uygulama Çağrısı: Ulusal su önceliklerinin hayata geçirilebilmesi için finansman ve uygulama süreçlerine destek verecek uluslararası ortaklara ihtiyaç duyulduğunu belirten Babayev; hükümetleri, iş dünyasını ve finans kuruluşlarını su stresi altındaki ülkelerde benzer projeleri finanse etmeye çağırdı.

Panelde Azerbaycan su sektörü liderliği, projeyi ortaklaşa yürüten küresel altyapı geliştiricisi ACWA Power ve Asya Kalkınma Bankası (ADB) gibi uluslararası finans  kuruluşlarının temsilcileri ise somut bir uygulama örneği olarak günlük 300.000 m³ başlangıç kapasiteli Hazar Denizi Tuzdan Arındırma Projesi üzerinde durdu.

Konuşmacılar; Kamu-Özel İş Birliği (KÖİ / PPP) modellerinin, uzun vadeli iklim finansmanının ve sorumlu tuzdan arındırma (desalinasyon) teknolojilerinin, su stresi yaşayan pazarlarda iklim dirençliliğini nasıl ölçeklendirebileceğine dair teknik ve finansal dersleri paylaştı.

Su Politikaları Derneği (SPD) Perspektifinden Değerlendirme

Su Politikaları Derneği olarak, “Uygulama COP’u” vizyonuyla toplanan COP31’de su güvenliğinin yalnızca strateji belgelerinde kalmayıp finanse edilebilir (bankable) somut altyapı yatırımlarına dönüşmesi önemlidir.

Muhtar Babayev’in belirttiği “sınıraşan su kaynaklarına bağımlılık” ve “iklim dirençli su arzı” kıyıdaş ülkelerin barış ve işbirliği ile çözebileceği sorunlardır.

Bununla birlikte SPD olarak, Hazar Denizi örneğinde olduğu gibi büyük ölçekli tuzdan arındırma projelerini su yönetiminde  uygulanabilecek son teknolojik alternatif olarak değerlendiriyoruz. Bu   ve diğer  arz artırıcı altyapı projelerinin kalıcı başarıya ulaşması için üç temel ilkenin gözetilmesi gerektiğini vurguluyoruz:

1. WEFE Nexus (Su-Enerji-Gıda-Ekosistem) Bütünlüğü: Yüksek enerji tüketimi gerektiren deniz suyu tuzdan arındırma tesislerinin mutlaka yenilenebilir enerji yatırımlarıyla entegre edilmesi ve kapalı bir havza olan Hazar Denizi ekosisteminde konsantre tuzlu su (brine) deşarjının bilim temelli çevresel standartlarla yönetilmesi şarttır.
2. Sınıraşan Su Diplomasisi ve Bölgesel İş Birliği: Arz artırıcı teknolojik yatırımlar kıyı kentleri için hayati nefes boruları açsa da, havza ölçeğinde sürdürülebilirlik ancak kıyıdaş ülkeler arasında veri paylaşımına ve karşılıklı güvene dayalı su diplomasisi ile mümkündür.
3. Talep Yönetimi ve Dijital Dönüşüm: Yeni su kaynakları üretmenin yanı sıra mevcut şebekelerdeki kayıp-kaçakların azaltılması, tarımsal sulamada modernizasyon ve yapay zekâ destekli erken uyarı sistemlerinin entegrasyonu, altyapı yatırımlarının finansal ve ekolojik sürdürülebilirliğini garanti altına alacaktır.

#COP31 #WaterSecurity #WaterDiplomacy #WEFENexus #ClimateFinance #transboundarycooperation #Desalination #CaspianSea #WaterPolicies #BlueZone #COP31Turkiye #transboundarywaters