COP31 -Antalya
COP31’de Orta Asya’nın gündeminde neler var?
4 Kasım 2026
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) olarak bilinen 2026 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı , 9-20 Kasım tarihleri arasında Türkiye’nin Antalya şehrinde düzenleniyor. Orta Asya cumhuriyetlerinin tamamı da dahil olmak üzere yaklaşık 200 ülkeden delegasyon etkinliğe katılacak, ancak Özbekistan ve Kazakistan, mesajlarını koordine etmede ve bölgesel çevre gündeminin gereken ilgiyi görmesini sağlamada büyük rol oynayacak.
Türkiye’de C5 için anahtar kelime “işbirliği”. Kazakistan Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı, bölgesel işbirliği ve ortak iklim girişimlerini görüşmek üzere Orta Asya’nın beş çevre bakanını ulusal pavyonunda bir araya getirecek. Özbekistan, çok taraflı Dağ Grubu ve Kara Sınırları Olmayan Gelişmekte Olan Ülkeler Grubu (LLDC) aracılığıyla buzulların geri çekilmesi, su güvenliği, uyum ihtiyaçları ve iklim finansmanına adil erişim konularında ortak pozisyonlara katkıda bulunmaya kararlı. Türkmenistan, iklim değişikliği girişimlerini teşvik etmek için yeni bir çok taraflı platform olarak Aşkabat İklim Diyaloğu’nun kurulması için çabalarını sürdürecek. Kırgızistan, Dağ Gündemi doğrultusunda, Bişkek’te Küresel Dağ Direnç Merkezi’nin kurulması için destek arayışında olacak.
Uygun fiyatlı iklim finansmanını harekete geçirmek tüm cumhuriyetler için kritik önem taşıyor. İklim Politikası Girişimi’ne göre , küresel iklim finansmanı 2024 yılında 2 trilyon dolara ulaşırken, 2030 yılına kadar yıllık tahmini iklim değişikliğiyle mücadele finansmanı ihtiyacı 7,8 trilyon dolar olarak öngörülüyor. Özbekistan Cumhuriyeti Çevre İşlerinden Sorumlu Cumhurbaşkanlığı Danışmanı ve Ulusal Ekoloji ve İklim Değişikliği Komitesi Başkanı Aziz Abdukhakimov, The Times of Central Asia ile yaptığı bir röportajda şunları belirtti:
“Gelişmekte olan ülkelerin iklim hedeflerine ulaşabilmeleri için yeterli, öngörülebilir ve uygun fiyatlı iklim finansmanına erişim şarttır. Özbekistan için, ulusal iklim taahhütlerimizin uygulanmasının 2030 yılına kadar yaklaşık 33,7 milyar dolar azaltma ve 15,7 milyar dolar uyum sağlama gerektireceği tahmin edilmektedir.”
Bu açığı kapatmak veya en azından daraltmak, uluslararası finans kuruluşları, çok taraflı kalkınma bankaları, kalkınma ortakları ve özel yatırımcılar arasında destek oluşturmayı gerektiriyor. Sekizinci GEF Genel Kurulu öncesinde Semerkant’ta toplanan GEF Konseyi , Kazakistan ve Kırgızistan’ın ortak kullandığı Çu ve Talas nehir havzalarındaki bir restorasyon projesi ve Özbekistan’ın yenilenebilir enerji sektörüne özel yatırım çekmek için bir risk azaltma tesisi de dahil olmak üzere iklim projelerine yönelik bağışçıların ilgisini ve somut taahhüdünü gösteren 3,9 milyar dolarlık bir yenileme paketini (GEF-9) onayladı.
Ancak COP31’deki taahhütlerin daha da ileriye gideceğine dair umut var. Eylül 2026’da, New York İklim Haftası sırasında, Başkan Vekili Murat Kurum, Özbekistan’ın COP31’in amiral gemisi girişimi olan İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) kapsamında destek alacak ilk beş pilot ülkeden biri olacağını duyurdu. Bu, ulusal iklim önceliklerini yatırıma hazır projelere dönüştürmek ve uluslararası finansmana erişimi kolaylaştırmak için önemli bir fırsat temsil ediyor. Abdukhakimov röportajında, Özbekistan’ın odak noktasının “yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, iklim değişikliğine dayanıklı altyapı, sürdürülebilir su yönetimi, tarım ve ekosistem restorasyonuna yatırım seferber etmek” olacağını belirtti.
Aynı zamanda Kazakistan, ulusal bir iklim yatırım platformu kurma planlarını ve Orta Asya genelinde döngüsel ekonomiyi geliştirmeye yönelik bir çerçeve ortaklık programını sunacak. Tacikistan, hassas dağ ekosistemleri ve yerel uyum planları için daha fazla mali destek sağlanması yönünde lobi faaliyetlerinde bulunacak. Kırgızistan ise ülkenin İklim Yatırım Programı’nda (2026–2030) yayınlanan 26 proje için iklim ve biyoçeşitlilik finansmanını harekete geçirmeyi hedefliyor.
Orta Asya cumhuriyetlerinin her birinin COP31’de ulusal pavyonu bulunuyor ve delegasyonlar kendi yan etkinlik programlarını kontrol ettikleri için konular önceliklerini yansıtıyor. Kazakistan Pavyonu’nda planlanan 36 etkinlik, Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ile geri dönüşüm, işleme ve malzemelerin ikincil yeniden kullanımını yöneten Zhasyl Damu JSC tarafından ortaklaşa düzenleniyor. Yapay zeka ve uzay teknolojilerinin uygulanması, metan emisyonlarının izlenmesi ve enerji verimliliği de dahil olmak üzere teknoloji öne çıkıyor. Türkmenistan Pavyonu metan emisyonları, arazi ıslahı ve iklim değişikliğine uyum stratejilerine odaklanacak. Kırgızistan için ise Dağ Gündemi (önerilen Küresel Dağ Direnç Merkezi de dahil olmak üzere) en önemli konu.
Özbekistan, pavyonunda iklim adaptasyonu, gençlerin katılımı ve yeşil teknolojiler gibi genel konuları vurgulamayı tercih etti. Abdukhakimov, “İklim adaptasyonu, Özbekistan ve daha geniş Orta Asya bölgesi için özellikle önemlidir” dedi. “Yükselen sıcaklıklar, su kıtlığı, buzulların erimesi, kuraklık ve toprak bozulması, ekonomik kalkınmayı ve insanların geçim kaynaklarını giderek daha fazla etkiliyor.” Özbekistan’ın kalkınma ortaklarıyla iş birliğine verdiği değer, 11 Kasım’da gerçekleşecek olan “Özbekistan-UNDP Stratejik İklim Ortaklığı: Taahhütlerden Yatırıma ve Dirençliliğe” gibi etkinliklerde de açıkça görülüyor.
COP31’de Özbekistan, İklim Değişikliği Bağlamında İnsan Hareketliliği Üzerine İpek Yolu Bildirgesi’ni de resmen sunacak. Bu bölgesel çerçeve, Orta Asya ve Kafkasya ülkeleri arasında iklimle ilgili insan hareketliliği konusunda işbirliğini geliştirecektir. Göç modellerinin değiştiğini ve iklim değişikliğinin geçim kaynaklarını tehdit ettiğini kabul etmektedir. Ülkeler uyum sağlamalı ve en savunmasız toplulukların direncini artırmalıdır. “İklim Değişikliği Bağlamında İnsan Hareketliliğini Geliştirme” etkinliği 10 Kasım’da Özbekistan Pavyonu’nda gerçekleşecektir.
COP31’e giderken Abdukhakimov Özbekistan adına konuşuyor, ancak mesajı tüm Orta Asya cumhuriyetleri için de aynı derecede anlamlı:
“Bölgesel iş birliği sadece risklere yanıt vermekle ilgili değil. Aynı zamanda fırsatlar yaratmakla da ilgili… Birlikte çalışarak bilgi paylaşabilir, kaynakları harekete geçirebilir, ortak projeler geliştirebilir ve tek tek ülkelerin başarması zor olacak sonuçlar elde edebiliriz… COP31’deki mesajımız açık: Asya’nın karşı karşıya olduğu iklim sorunları birbirine bağlıdır ve yanıtlarımız da aynı derecede koordine edilmelidir. Bölgesel dayanışma, daha güçlü uluslararası ortaklıklar ve kolektif eylem yoluyla, ortak zorlukları sürdürülebilir kalkınma ve daha dirençli bir gelecek için fırsatlara dönüştürebiliriz.”
Sophie Ibbotson