Nepal’de Ne oldu,Nasıl oldu ?

Dursun Yıldız

Su Politikaları Derneği Başkanı

28 Ağustos 2026

26 Ağustos’ta Nepal–Tibet sınırında meydana gelen büyük taşkın, ilk haberlerde bir buzul gölü taşkını) veya deprem kaynaklı olay olarak değerlendirilmişti. Ancak daha sonra  uydu görüntüleri ve sismik kayıtların incelenmesiyle daha farklı ve daha karmaşık bir mekanizma ortaya çıktı.

Mevcut bilimsel değerlendirmeye göre olayın birincil tetikleyicisi klasik anlamda bir buzul gölünün patlaması değil; büyük ölçekli bir buzul-kaya çökmesidir.

Uydu görüntülerine dayanan ilk değerlendirmelere göre buzulun yaklaşık 5.200 m yükseltideki alt bölümünden büyük bir kütle koparak yaklaşık 1.200 m aşağıdaki vadi tabanına düştü. Hareket sırasında kaya ve sediment de sürükleyerek çok büyük bir buz-kaya çığı oluşturdu.

ABD jeoloji Araştırmaları kurumu USGS’nin 27 Ağustos tarihli ilk teknik değerlendirmesi, buzul çökmesi olayının büyük bir enkaz çığı/moloz akması  başlattığını ve taşkının yaklaşık 100 km boyunca nehir sistemi içinde ilerlediği şeklindedir.  

Dolayısıyla burada yalnızca “buz eridi ve su taştı” şeklinde bir olay  değil çok büyük bir kütle hareketi + nehrin tıkanması + ani set yıkılması ve taşkın oluşması  söz konusudur.

Deprem mi tetikledi?

Olayın hemen ardından yaklaşık 4.4 büyüklüğünde deprem meydana geldiği ve bunun buzul çökmesini tetiklemiş olabileceği ileri sürülmüştü.

Fakat daha sonraki sismik analizler sismik sinyalin tektonik bir depremden ziyade devasa kütle çökmesinin kendisi tarafından üretilmiş olabileceğini ortaya koydu.

Özetleyecek olursak  26 Ağustos 2026 Nepal taşkınının şu anki en güçlü açıklaması, ısınan ve giderek kararsızlaşan yüksek Himalaya ortamında büyük bir buzul-kaya kütlesinin çökmesi, bunun nehri geçici olarak tıkaması ve ardından oluşan doğal setin yıkılmasıyla devasa su–çamur–kaya dalgasının aşağı havzaya ilerlemesidir.

Bölgede tehlike sürüyor

Ancak bölgede tehlike tamamen sona ermiş değildir.  Bölgede çökme malzemesinin nehri  kapatmasıyla oluşan  enkaz set gölllerinin  büyümesi ile  yeni bir set yıkılması ve taşkın riski mevcuttur

İklim değişikliği risk arttırıcı faktör

Nepal taşkınında İklim değişikliğinin  doğrudan tetikleyici değil ancak risk artırıcı bir rolü olduğu söylenebilir . iklim değişikliği yüksek dağ ortamını giderek daha kararsız hale getiriyor. Artan sıcaklıkların yüksek dağlardaki kaya ve buz stabilitesini bozuyor ve bu tip zincirleme afetlerin olasılığını artırıyor.

Nepal’de yaşanan afeti tekil bir doğa olayı değil giderek önem kazanan zincirleme kriyosferik afetler çerçevesinde değerlendirmek daha uygun olacaktır. Kriyosferik afet, yalnızca “buzul afeti”  değildir.  kar, buz, buzul ve donmuş zemin süreçlerinden kaynaklanan veya bunlarla bağlantılı afetler olarak tanımlanır

Nepal buz çığı ve taşkınına benzer olaylar  2021’de Hindistan’da, 2016’da Tibet’te, 2022’de Rusya’da, 2015’te Alaska’da, 1970’te Peru’da oluşmuştu.

Buzul gerilemesi yalnızca gelecekteki su mevcudiyeti  sorununu değildir. Bu sorun yüksek dağ vadilerindeki barajlar, hidroelektrik santraller, yollar ve yerleşimler için yeni bir altyapı riski de yaratıyor.

Ne yapılabilir ?

Bu gibi felaketlerin kesin tarihini önceden bilmek zordur; fakat tehlikeli alanı önceden belirlemek, yaklaşan kararsızlığı gözlemek ve olay başladıktan sonra aşağı havzayı hızla uyarmak bugün teknik olarak mümkündür.

Riskin yüksek olduğu bölgelerde uydu taraması sıklaştırılabilir ve  ve erken uyarı sistemleri kurulabilir.