Yapay Zeka ve Su Yönetimi
Tüm veri merkezlerinin dörtte biri halihazırda su stresi yaşanan bölgelerde bulunuyor.
Yayınlandı
19 saat önceon
Yazar
admin
3 Kasım 2026
Lorenzo Rosa
Direktör, Rosa Lab, Carnegie Bilim Enstitüsü ve Stanford Üniversitesi
Matteo Sangiorgio
Misafir Akademisyen, Rosa Lab, Carnegie Bilim Enstitüsü
Yeni bir araştırma, veri merkezi inşasıyla ilgili su kaynaklı endişelerin neden arttığını gözler önüne seriyor.
Doğa ve İklim Merkezi
• Yakın zamanda yayımlanan araştırmamız, dünyadaki veri merkezlerinin %25’inin, yılda en az bir ay su kıtlığı yaşanan bölgelerde bulunduğunu; ısınan bir dünyada bu oranın daha da artabileceğini gösteriyor. Ancak su riskini azaltmanın yolları mevcut.
Bir yapay zeka sunucusunun tükettiği elektriğin neredeyse tamamı ısıya dönüşür. Bu fazla ısıyı uzaklaştırmanın en ucuz yolu ise hem veri merkezinin içinde hem de ona enerji sağlayan elektrik santrallerinde suyun buharlaştırılmasıdır.
*Environmental Science & Technology* dergisinde yayımlanan araştırmamızda, dünya genelindeki 9.347 veri merkezini, yenilenebilir su arzı ile tüketim arasındaki aylık farklara göre haritalandırdık. Bu veri merkezlerinden her dört tanesinden biri, halihazırda yılda en az bir ay su kıtlığı yaşanan bir bölgede yer alıyor. İklim değişikliğiyle birlikte, 2040’lı yıllara gelindiğinde bu oran her üç veri merkezinden birine yükselebilir.
Rakamlar şimdiden oldukça çarpıcı. İncelediğimiz veri merkezlerinin yaklaşık %15’i, yılda beş ay veya daha uzun süre su kıtlığı yaşanan bölgelerde; %6’sı ise dokuz ay veya daha uzun süre kıtlık görülen yerlerde bulunuyor. Kıtlığın süresi kritik bir faktördür. Özellikle kurak geçen bir ayın etkisi, depolanmış su kaynaklarıyla hafifletilebilir; ancak kıtlık beş ay veya daha uzun sürdüğünde, bu genellikle yeraltı sularının ve nehir akışlarının tüketilmesi anlamına gelir. Veri merkezleri günün her saati kesintisiz çalışır; bir kuraklık döneminde öylece duraklatılmaları mümkün değildir.
Su kullanımına ilişkin bu tür endişeler, veri merkezlerinin yaygınlaşmasına karşı gelişen daha geniş çaplı tepkilerin bir parçası haline geliyor. ABD’de, 2026 yılının ilk üç ayında, toplam değeri yaklaşık 130 milyar doları bulan 75 büyük veri merkezi projesi, çoğunlukla su ve enerjiyle ilgili sorunlar nedeniyle, yerel düzeyde örgütlenen muhalefet sonucunda engellendi ya da ertelendi. Dünya Ekonomik Forumu tarafından hazırlanan bir rapora göre, Güney Kore’de ise bu yıl onaylanan 33 projeden 17’si, toplumdan gelen muhalefet nedeniyle gecikmeye uğradı.

Hindistan’dan ABD’ye ve Güney Kore’ye kadar pek çok topluluk, yerel su ve enerji kaynakları üzerindeki baskı gibi endişeler nedeniyle yeni veri merkezi projelerine karşı çıkıyor. Görsel: REUTERS
Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) raporuna göre, küresel ölçekte veri merkezi yatırımları 2030 yılına kadar 7 trilyon dolara ulaşabilir. Bu durum, su kaynakları açısından yer seçimi kararlarını kritik bir hale getiriyor.
Veri merkezi kurulumunda en ileri seviyede olan ülke, sorunun boyutunu gözler önüne seriyor. Dünya genelindeki veri merkezlerinin %39’una ev sahipliği yapan ABD’de, bu tesislerin beşte birinden fazlası, yılın en az bir ayında su kıtlığı yaşanan bölgelerde bulunuyor. Yaklaşık %14’ü ise su kıtlığının beş ay veya daha uzun sürdüğü yerlerde konumlanmış durumda.
Bir diğer dikkat çekici nokta ise veri merkezlerinin suyunu kimlerle paylaştığıdır. Küresel ölçekte veri merkezlerinin %41’i, şehirlerin ana su kullanıcısı olduğu havzalarda; %28’i ise tarımın ana su kullanıcısı olduğu bölgelerde yer alıyor. Bu durum, kısıtlı su kaynaklarının veri merkezleri ile çevrelerindeki haneler, çiftçiler ve ekosistemler arasında nasıl paylaştırılacağı konusunda önemli soruları beraberinde getiriyor.
Küresel ölçekte küçük, yerel ölçekte büyük
Küresel ölçekte bakıldığında, veri merkezlerinin su tüketimi nispeten düşüktür. 2030 yılına gelindiğinde, doğrudan su tüketimlerinin yıllık yaklaşık 1,2 milyar metreküpe ulaşacağı öngörülüyor; bu da küresel su tüketiminin yalnızca %0,1’ine, sulamalı tarımın tükettiği su miktarının ise yaklaşık 800’de birine denk geliyor.
Ancak su kıtlığı küresel değil, yerel bir sorundur. Veri merkezleri, kurak aylarda, yakınlarındaki şehirler ve tarım arazileriyle aynı havzalardan su çekmeye devam ediyor.
Yerel düzeydeki etki, tesisin kendi sayaçlarında görünen değerden çok daha büyük olabilir; zira su tüketiminin tahminen %72’si tesis dışında gerçekleşiyor. Bir veri merkezinin toplam su ayak izi üç ana bölümden oluşuyor:
Tesis içi soğutma. Buharlaşmalı soğutma yöntemi, genellikle megavat-saat başına bir ila üç metreküp su tüketir ve bu tüketim özellikle sıcak aylarda zirveye ulaşır. Yine de bu, veri merkezi değer zincirindeki toplam su tüketiminin yalnızca %28’ini oluşturuyor.
Enerji. Veri merkezi değer zincirindeki su tüketiminin kabaca yarısı, elektrik üretimi için harcanıyor. Uluslararası Enerji Ajansı, veri merkezlerinin elektrik talebinin 2024 ile 2030 yılları arasında iki katından fazla artarak 945 terawatt-saate (yaklaşık olarak Japonya’nın güncel toplam elektrik tüketimine eşdeğer) ulaşacağını öngörüyor. Bu ilave enerjinin büyük bir kısmı, soğutma için suya ihtiyaç duyan termik santrallerden sağlanacak. Daha önceki araştırmalarımızda, dünya genelindeki kömürle çalışan enerji kapasitesinin %43’ünün, yılın en az bir ayında su kıtlığı yaşanan bölgelerde bulunduğunu tespit etmiştik.
Çipler. Gelişmiş yarı iletkenlerin üretimi, çok büyük miktarlarda ultra saf su gerektirir; tek bir üretim tesisi (“fab”), 33.000 ABD hanesinin tükettiği kadar su kullanabilir. Ayrıca, mevcut üretim tesislerinin %40’ı ve planlanmakta olan tesislerin %40’tan fazlası, önümüzdeki on yıllarda yüksek veya aşırı yüksek su stresiyle karşı karşıya kalması öngörülen su havzalarında yer almaktadır.
Bu, tesis içi su kullanımının düşük olduğunu bildiren bir tesisin, güç ve çip üretimi yoluyla zaten zor durumda olan havzalardan yine de yoğun bir şekilde su çekiyor olabileceği anlamına gelir.

Su Riskini Azaltan Çözümler
Su riskini azaltmanın dört ana yolu vardır. Ancak her biri, basıncı tamamen ortadan kaldırmak yerine başka bir yere kaydırma eğilimindedir:
Su açısından zengin havzalarda yerleşme. Tesislerin suyun bol olduğu yerlere yerleştirilmesi en güçlü çözümdür, ancak bu tür yerlerde şebeke kapasitesi, internet merkezlerine fiber optik bağlantılar veya yakındaki müşteriler olmayabilir.
Atık suyun yeniden kullanımı. Arıtılmış atık su, soğutma için içme suyunun yerini alabilir. Ancak yeniden kullanım, havza ölçeğinde bir çözüm değildir; yerel olarak geri dönüştürülen su, aksi takdirde diğer kullanıcılara ve ekosistemlere doğru akacaktır.
Tuzdan Arındırma. Deniz suyu ve petrol ve gaz gibi endüstrilerden gelen tuzlu atık su, tatlı su yerine veri merkezlerini soğutmak için arıtılabilir ve kullanılabilir. Ancak tuzdan arındırma çok fazla enerji tüketir ve geride bıraktığı konsantre tuzlu suyun çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi gerekir.
Kuru veya hibrit soğutma. Hava bazlı ve kapalı devre sistemler, tesis içi su kullanımını önemli ölçüde azaltabilir. Ancak elektriğe ihtiyaç duyarlar ve eğer bu güç termal ise, su talebi bir diğer havzaya kayar.
Tesis ölçümlerinden havza kararlarına
Veri merkezleri, ancak çevredeki enerji ve su sistemleri onları destekleyebiliyorsa ve ev sahibi topluluklar onlara güveniyorsa uzun vadede sürdürülebilirdir.
Bunu uygulamaya koymak, su yoğun soğutma için suyun ne zaman çok kıt olduğunu değerlendirmek amacıyla ortak bir yöntem gerektirir. Bazı şirketler zaten bu yönde ilerliyor – WEF raporuna göre Japonya’nın NEC’si, yüzey suyu, yeraltı suyu ve kuraklık geçmişini değerlendirerek ve soğutma teknolojisini seçmeden önce elektriğini üretmek için kullanılan suyu sayarak, nehir havzası düzeyinde tesisleri inceliyor.
Her havzayı, yılda kaç ay boyunca (yerel ekosistemler de dahil olmak üzere) talebin yenilenebilir su arzını aştığına göre sıralamak için bir çerçeve kullanılabilir ve her kademe için kurallar belirlenebilir. Bir veri merkezinde ve onu besleyen enerji santrallerinde tüketilen su birlikte sayılabilir, böylece yükü şebekeye kaydıran kuru soğutma tasarruf olarak sayılmaz. Tek bir havzaya dayandırılması daha güç olan çip üretiminde kullanılan su, kademeli bir sınıflandırma yerine, (ayrı bir başlık altında) rapor edilebilir.
Su tüketimi ve çekimleri, üç kapsamın tamamında aylık olarak rapor edilmelidir. İçilebilir olmayan sulara öncelik verilmeli, aynı havza içindeki su, tüketildiği yerin yukarısından yenilenmeli ve bir yer seçilmeden önce havzayı paylaşan şehirler, çiftçiler ve kamu hizmetleri ile istişare edilmelidir.
Bu ilkeleri erken benimseyen geliştiricilerin, izin mücadeleleriyle daha az karşılaşmaları ve işletme ruhsatlarını korumaları muhtemeldir. WEF raporu, sürdürülebilirlik ve dayanıklılık önlemlerinin, gecikmelerin ve iptallerin azalması sayesinde, 2030 yılına kadar planlanan veri merkezi yatırımlarında 1 trilyon dolara kadar bir artışa yardımcı olabileceğini tahmin ediyor.
Veri merkezi elektrik talebinin 2030 yılına kadar iki katından fazla artması bekleniyor ve yapay zekayı çalıştırmak için gereken kapasitenin büyük bir kısmı henüz inşa edilmedi. Her yeni tesis, on yıllarca aynı nehirlerden ve yeraltı sularından su çekecektir. Yer seçimi konusunu, sınırlı su kaynaklarının şehirler, çiftlikler, enerji santralleri ve veri merkezleri arasında en iyi şekilde nasıl paylaşılacağına dair bir karar olarak ele alırsak, şu anda su sıkıntısı çeken bölgelerde bulunan veri merkezlerinin dörtte birden artarak üçte bire ulaşması önlenmelidir.
Kaynak:https://www.weforum.org/stories/food-water-and-clean-air/research-data-centres-water-scarcity-understanding-risk
