COP 31 ‘de Liderler (Ne) Konuştular ve Gittiler

12 Kasım 2026

Koray Doğan Urbarlı

Antalya’daki Liderler Zirvesinde İki gün boyunca liderleri dinleyince COP31’deki temel ayrılıklar da biraz daha berraklaştı.

Küçük ada devletleri, “daha hızlı emisyon azaltın, bize de bu krize uyum sağlayabileceğimiz parayı verin” diyor. Petrol üreticisi ülkeler ise fosil yakıtlardan çıkışı aynı aciliyetle görmüyor. Venezuela’nın liderler kürsüsünden petrol ve doğal gaz üretimini sürdürme hakkını savunması bu ayrılığı oldukça çıplak biçimde gösterdi.

Yani halen aynı temel soru masada: Fosil yakıtlardan gerçekten çıkacak mıyız, yoksa temiz enerji yatırımlarını büyütürken petrol ve gaz üretmeye da devam mı edeceğiz?

12 Kasım’ın daha somut tarafında ise para vardı. Hem de epey büyük rakamlar.

Türkiye ile Asya Altyapı Yatırım Bankası arasında 1,6 milyar dolarlık iklim finansmanı paketi imzalandı. Ancak küçük bir ayrıntı var. Bu finansman 22 Ekim’de zaten onaylanmıştı. Antalya’daki yeni gelişme imzanın atılmasıydı.

Paranın gideceği alanlar da belli. Emisyon ticaret sisteminin kurulması, sektörlerin karbonsuzlaşması, su ve iklim dayanıklılığı gibi başlıklar desteklenecek. Programda 2028’e kadar su stresi yaşayan havzalardaki 225 bin çiftçinin daha az su tüketen ürünlere yönelmesine destek verilmesi gibi oldukça somut hedefler de var.

Bir başka büyük rakam Çin’le yapılan anlaşmadan çıktı.

Türkiye ile Çin arasında yaklaşık 15 milyar dolarlık yenilenebilir enerji yatırımını öngören bir mutabakat imzalandı. 7 bin MW güneş ve rüzgar kapasitesi, depolama, yeni elektrik iletim hatları ve rüzgar türbinlerinde teknoloji transferi konuşuluyor.

Ama 15 milyar dolar bugün Türkiye’ye gelmiş değil. Ortada bir mutabakat var; finansman ve yatırım takviminin ayrıntıları daha sonra belli olacak.

COP haberlerinde bir çok rakam olduğundan dolayı bu ayrımlar önemli. Kredi başka şey, yatırım niyeti başka şey, bugün gerçekten aktarılmış para başka şey.

Günün gerçekten yeni finansman açıklamalarından biri ise metan konusunda geldi.

Metan ve diğer güçlü sera gazlarını azaltmak için bazı finansman kuruluşları 480 milyon doların üzerinde kaynak taahhüt etti. Bu para enerji, tarım, atık ve soğutma gibi alanlarda kullanılacak.

Buradaki ayrıntı Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol’a göre fosil yakıt faaliyetlerinden kaynaklanan metan emisyonlarının en az yüzde 75’i bugün elimizde bulunan teknolojilerle azaltılabilir. Üstelik bu azaltımın yüzde 60’tan fazlasını net bir maliyet yaratmadan yapmak mümkün.

Fakat iş tarıma geldiğinde mesele değişiyor.

Barbados Başbakanı Mia Mottley, pirinç üretiminde ve hayvancılıkta metan azaltmanın maliyetinin küçük çiftçilerin üzerine bırakılamayacağını söyledi.

Bu, COP’larda bazen kaybolan önemli bir ayrım. Teknik olarak yapılabilecek bir şeyin olması, o dönüşümün sosyal olarak adil olduğu anlamına gelmiyor.

Enerji dönüşümünün başka bir darboğazı da elektrik şebekeleri.

Bugün Antalya’da açıklanan rakama göre dünyada 2.500 GW’ın üzerinde yenilenebilir enerji, depolama ve büyük tüketim projesi şebekeye bağlanmayı bekliyor. Yani sorun artık yalnız güneş paneli ya da rüzgâr türbini kurmak değil. Üretilen elektriği taşıyacak altyapının da aynı hızla büyümesi gerekiyor.

Şehirler de 12 Kasım gündemindeydi. Türkiye, belediyelerin iklim uyumu projelerini yatırım yapılabilir hale getirmeyi amaçlayan SURFF mekanizmasını liderlere anlattı. Su tarafında ise Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Türkiye’nin kullanılabilir su potansiyelinin yüzyıl sonuna kadar yaklaşık yüzde 25 azalabileceğini söyledi.

Bütün bu konuşmaların sonrasında bizi gerçeğe çağıran bir bilimsel araştırma da yayınlandı.

Climate Action Tracker’a göre mevcut politikalarla dünya yüzyıl sonunda yaklaşık 2,7 derece daha sıcak olacak.

Daha da kötüsü ülkelerin bugün açıkladıkları 2030 ve 2035 hedeflerinin tamamının gerçekleştirildiğini varsaysak bile tahmin yalnızca 2,6 dereceye düşüyor.

Yani COP salonlarında konuşulan yatırımlar, yeni fonlar, mutabakatlar ve projeler gerçek. Ama bunların toplamı bizi henüz Paris Anlaşması’nın hedeflediği yere götürmüyor.

Bu arada Antalya’da yalnız iklim politikası değil, COP’ların kendisi de tartışılmaya başladı. Gündemin artık küçük ülke heyetlerinin takip edemeyeceği kadar büyüdüğü söyleniyor. Birbirine benzeyen müzakere başlıklarının birleştirilmesi, çok yıllı gündemler hazırlanması, hatta COP toplantılarının iki ya da üç yılda bir yapılması bile masaya atıldı.

Gelişmekte olan ülkelerin buna itirazı anlaşılır. “Verimlilik” adına toplantıları azaltırken söz hakkımızı da azaltmayın.

Henüz burada da alınmış bir karar yok.

12 Kasım’ın sonunda ortaya çıkan tablo bana kalırsa şu:

COP31 artık hedef açıklama aşamasından yavaş yavaş para, altyapı ve uygulama konuşulan aşamaya geçiyor.

Ama aynı anda küçük ada devletleri halen hayatta kalabilmek için daha hızlı emisyon kesintisi istiyor, petrol üreticileri üretimi sürdürmek istiyor ve bilim insanları mevcut politikaların bizi 2,7 derecelik bir dünyaya götürdüğünü söylüyor.

Yani para hareket etmeye başladı.

Asıl mesele, dünyanın yeterince hızlı hareket edip etmediği.

Koray Doğan Urbarlı