Connect with us

Yapay Zeka ve Su Yönetimi

SPD: Dijitalleşme Su Güvenliği Açısından Yeni Bir Baskı Oluşturuyor

Yayınlandı

on

Yapay zekâ ve veri merkezlerinin hızla büyüyen su talebi, su kaynaklarının yönetiminde yeni bir politika yaklaşımını zorunlu kılıyor.

1. Dijitalleşme Su Güvenliği Açısından Yeni Bir Baskı Oluşturuyor

Yapay zekâ (Artificial Intelligence – AI), bulut bilişim (Cloud Computing) ve dijital teknolojilerin hızla gelişmesi, dünyada veri merkezlerine yönelik yatırımları artırmaktadır. Ancak bu gelişmenin enerji tüketimi kadar önemli olan su tüketimi boyutu, dijital dönüşüm politikalarında yeterince görünür değildir.

Lorenzo Rosa ve Matteo Sangiorgio tarafından 3 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan araştırmaya dayalı değerlendirme, dünyadaki 9.347 veri merkezinin yaklaşık %25’inin yılda en az bir ay su kıtlığı yaşanan havzalarda bulunduğunu ortaya koymaktadır.

İklim değişikliğinin etkisiyle bu oranın 2040’lı yıllarda üçte bire ulaşabileceği öngörülmektedir.

Araştırmaya göre:

  • Veri merkezlerinin %15’i yılda en az beş ay su kıtlığı yaşanan bölgelerde bulunmaktadır.
  • %6’sı ise yılda dokuz ay veya daha uzun süre su kıtlığı görülen havzalardadır.
  • Veri merkezlerinin toplam su ayak izinin yaklaşık %72’si tesis dışındaki faaliyetlerden kaynaklanmaktadır.
  • Veri merkezlerinin elektrik talebinin 2030 yılında 945 TWh düzeyine ulaşacağı öngörülmektedir.

Bu veriler, dijital altyapının büyümesinin su kaynakları üzerindeki etkilerinin yalnızca tesis ölçeğinde değil, enerji üretimi ve teknoloji tedarik zincirini de kapsayacak şekilde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

2. Küresel Ölçekte Küçük, Havza Ölçeğinde Büyük Bir Risk

Veri merkezlerinin doğrudan su tüketiminin 2030 yılında yaklaşık 1,2 milyar m³’e ulaşması beklenmektedir. Bu miktar küresel su tüketiminin yaklaşık %0,1’ine karşılık gelmektedir.

Ancak bu düşük küresel oran yanıltıcı olabilir.

Çünkü su kıtlığı küresel ortalamalar üzerinden değil, belirli havzalarda ve özellikle kurak dönemlerde ortaya çıkmaktadır.

Veri merkezlerinin kesintisiz çalışması, su talebinin kurak dönemlerde de devam etmesine neden olmaktadır.

Bu durum özellikle tarımsal sulama, kentsel içme suyu temini ve ekosistem ihtiyaçlarının aynı su kaynaklarına bağımlı olduğu havzalarda yeni bir rekabet yaratabilir.

Dolayısıyla temel sorun, veri merkezlerinin dünyada toplam ne kadar su tükettiğinden çok, hangi havzada, hangi mevsimde, hangi kaynaktan ve diğer kullanıcılarla nasıl bir rekabet içinde su tükettiğidir.

3. Veri Merkezlerinin Su Ayak İzi Yalnızca Soğutma Suyundan Oluşmuyor

Veri merkezlerinin Water Footprint (Su Ayak İzi) üç temel bileşenden oluşmaktadır:

Doğrudan su tüketimi: Veri merkezlerinde kullanılan soğutma sistemlerinin su ihtiyacıdır. Özellikle Evaporative Cooling (Buharlaşmalı Soğutma) sistemleri önemli miktarda su tüketebilmektedir.

Enerji kaynaklı dolaylı su tüketimi: Veri merkezlerinin kullandığı elektriğin üretiminde, özellikle termik santrallerin soğutulmasında tüketilen sudur.

Teknoloji üretiminden kaynaklanan su tüketimi: Yarı iletkenlerin ve gelişmiş mikroçiplerin üretiminde kullanılan yüksek miktardaki ultra saf sudur.

Bu nedenle bir veri merkezinin kendi bünyesinde düşük su tüketimine sahip olması, toplam su ayak izinin de düşük olduğu anlamına gelmez.

Özellikle Dry Cooling (Kuru Soğutma) teknolojilerine geçiş, tesis içindeki su tüketimini azaltırken elektrik ihtiyacını artırabilir. Elektrik su tüketimi yüksek kaynaklardan üretiliyorsa, su üzerindeki baskı başka bir havzaya taşınabilir.

Bu nedenle veri merkezlerinin çevresel performansı Water–Energy Nexus (Su–Enerji Bağı) yaklaşımıyla değerlendirilmelidir.

4. Türkiye Açısından Ortaya Çıkan Yeni Su Güvenliği Sorunu

Türkiye’de iklim değişikliği, kuraklık, artan kentsel su talebi ve tarımsal sulama ihtiyaçları birçok havzada su kaynakları üzerindeki baskıyı artırmaktadır.

Bu koşullarda veri merkezlerine yönelik yeni yatırımların yalnızca enerji altyapısı, internet bağlantısı, arazi maliyeti ve yatırım teşvikleri dikkate alınarak planlanması yeterli değildir.

Özellikle su açığı bulunan veya gelecekte su açığı oluşması beklenen havzalarda yeni veri merkezi yatırımları, mevcut su tahsis dengelerini etkileyebilir.

Türkiye’de veri merkezlerinin mevcut ve planlanan toplam su tüketiminin havza bazında belirlenmesi, su güvenliği açısından önemli bir ihtiyaçtır.

Bu nedenle veri merkezleri, gelecekteki su talep projeksiyonlarında ayrı bir endüstriyel kullanım kategorisi olarak izlenmelidir.

Ayrıca bu tesislerin yer seçiminde yalnızca mevcut su potansiyeli değil, iklim değişikliği altında gelecekte oluşabilecek su açığı da dikkate alınmalıdır.

5. Su Politikaları Derneği’nin Politika Önerileri

1. Veri merkezlerinin yer seçiminde havza bazlı su güvenliği değerlendirmesi zorunlu olmalıdır.

Yeni veri merkezi yatırımlarında River Basin Water Stress Assessment (Nehir Havzası Su Stresi Değerlendirmesi) yapılmalıdır. Bu değerlendirme yıllık ortalamalar yerine aylık su dengesi, kuraklık senaryoları, yeraltı suyu durumu ve ekolojik su ihtiyaçlarını kapsamalıdır.

2. Su stresi yüksek havzalarda içme ve kullanma suyu kaynaklarının veri merkezi soğutmasında kullanılması sınırlandırılmalıdır.

Özellikle su kıtlığı yaşanan dönemlerde kentsel su temini, temel tarımsal ihtiyaçlar ve ekosistemlerin korunması esas alınmalıdır.

3. Arıtılmış atık suların yeniden kullanımı teşvik edilmelidir.

Treated Wastewater Reuse (Arıtılmış Atık Suyun Yeniden Kullanımı), veri merkezlerinin tatlı su talebini azaltmak için önemli bir seçenektir. Ancak yeniden kullanımın mansap kullanıcıları ve ekosistemler üzerindeki etkileri de değerlendirilmelidir.

4. Veri merkezleri için zorunlu su ayak izi raporlaması getirilmelidir.

Tesislerin doğrudan su tüketimi, enerji üretiminden kaynaklanan dolaylı su tüketimi ve teknoloji tedarik zincirindeki su ayak izi ayrı ayrı raporlanmalıdır.

Aylık su çekimi (Water Withdrawal) ile gerçek su tüketimi (Water Consumption) birbirinden ayrılmalıdır.

5. Yeni veri merkezi yatırımları WEFE Nexus yaklaşımıyla değerlendirilmelidir.

Water–Energy–Food–Ecosystems Nexus (Su–Enerji–Gıda–Ekosistemler Bağı) yaklaşımıyla veri merkezlerinin su ve enerji ihtiyaçlarının tarımsal üretim, gıda güvenliği ve ekosistemler üzerindeki etkileri birlikte analiz edilmelidir.

6. Veri merkezleri ulusal ve havza ölçeğindeki su tahsis planlarına dahil edilmelidir.

DSİ, ilgili bakanlıklar, yerel yönetimler ve su ve kanalizasyon idareleri arasında veri paylaşımı ve planlama koordinasyonu sağlanmalıdır.

7. Su tüketimi düşük teknolojiler için performans standartları geliştirilmelidir.

Water Usage Effectiveness (WUE – Su Kullanım Etkinliği) göstergesi, enerji tüketimi ve dolaylı su ayak iziyle birlikte değerlendirilmelidir. Teknoloji seçimi yalnızca tesis içi su tasarrufuna dayandırılmamalıdır.

6. Sonuç: Dijital Dönüşüm Su Güvenliğini Göz Ardı Edemez

Yapay zekâ ve dijital dönüşüm, ekonomik kalkınmanın önemli bileşenleri haline gelmektedir. Ancak bu dönüşümün su kaynakları üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri dikkate alınmadan sürdürülebilir olması mümkün değildir.

Su Politikaları Derneği olarak, veri merkezlerinin su tüketiminin gelecekte havza ölçeğinde yeni bir su tahsis sorunu oluşturabileceğine dikkat çekiyoruz.

Türkiye’nin dijital altyapı yatırımlarını planlarken su güvenliğini temel kriterlerden biri olarak kabul etmesi gerekmektedir.

Dijital dönüşümün başarısı yalnızca işlem kapasitesi, enerji verimliliği ve ekonomik getirilerle değil, su kaynakları üzerindeki etkileriyle de ölçülmelidir.

Dijital geleceği inşa ederken su geleceğimizi riske atmamalıyız.

Okumaya devam et
Yorum atmak için tıkla

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Copyright © 2016 Su Politikaları Derneği Tüm Hakları Saklıdır.