Yapay Zekâ’nın su baskısı mı, verimlilik katkısı mı daha fazla !

Dursun Yıldız

Su Politikaları Derneği Başkanı

6 Mart 2026

Yapay zekâ su krizini çözmede gerçekten bir araç mı, yoksa kullandığı soğutma sistemlerindeki suyla ve karbon salımı nedeniyle yeni bir çevresel yük mü yaratıyor?

Su sektörü, verimliliği artırmak, işletmeyi optimize etmenin yanı sıra proaktif kararlar almak için de dijitalleşmenin kilit rol oynayacağı, çok daha akıllı bir modele doğru ilerliyor. Amaç, suyu daha verimli ve sürdürülebilir bir şekilde yönetmek ve sorunlar ortaya çıkmadan önce tahmin etmektir. Son yıllarda yaşadığımız aşırı olaylar, gelecek için belirsizliği artırıyor.  Bu nedenle gelecekte su krizini çözmede yapay zekâ destekli dijitalleşme ile  verimliliği artırma ve belirsizliği tahmin edebilme yeteneği önemli olacaktır.

Bu bağlamda, yapay zekâ çok önemli bir rol oynayacaktır. Su şirketlerinin ve diğer sektör oyuncularının da yapay zekâyı sadece suyu yönetmek için değil, tarım veya sanayi gibi alanlardaki etkisini daha iyi anlamak için de kullanacaklarını göreceğiz. Yapay zeka, işlenmiş verilere ve daha net iş mantığına dayalı olarak daha hızlı kararlar alınmasını sağlayacaktır.

Tarımsal sulama, toplam su  kullanımındaki  ortalama %75’lik  payı nedeniyle  verimlilik sağlanması için özellikle önemli bir alandır. Sulama yönetiminde  dijitalleşme, hem kaynak verimliliği hem de sistem sürdürülebilirliği üzerinde doğrudan olumlu bir etki oluşturacaktır.

Su yönetiminde  havza ölçeğinde yönetim sürdürülebilirlik için esastır .Burada yapay zekâ destekli dijital çözümler  farklı verileri  entegre etmek, senaryoları öngörmek ve daha geniş ölçekte karar alma süreçlerini desteklemekte çok önemli bir rol oynayacaktır.

Ancak su yönetiminde dijitalleşme ve yapay zekâ kullanımı  veri merkezlerindeki enerji maliyetlerini ve soğutma  suyu kullanımını artıracaktır. Bunun yanı sıra yapay zekâ destekli dijitalleşme, su gibi ekonomik,ekolojik ve stratejik  önemi çok artan  bu doğal kaynağın aşırı ve verimsiz kullanımını azaltacaktır.

Ayrıca yapay zekâ destekli dijitalleşmenin etkisi sadece suda değil, su-enerji-gıda ve çevre bağlantısı üzerinden değerlendirilmelidir. Bu nedenle  yapay zekâ veri merkezlerindeki  su ve enerji tüketimi artışı konusu  su-enerji-tarımsal üretimde verimlilik ve dolaylı olarak çevre korumada sağlayacağı faydalar üzerinden ele alınmalıdır. Bu durumda yaşamın çok büyük bir alanında sağlayacağı faydaların artabileceği görülecektir.

Örneğin Türkiye’de birçok şehirde kayıp-kaçak oranı %30–40 seviyesindedir. Su şebekelerinde yapay zeka  destekli kaçak tespiti sistemleri %10–20 mutlak iyileşme sağlayabilir. Böylece  büyükşehir ölçeğinde yıllık milyonlarca m³ su tasarrufu mümkün hale gelir. Bu, AI’nin kendi tükettiği sudan kat kat fazla su tasarrufu sağlaması anlamına gelecektir. Ayrıca Tarım sektörü Türkiye’de toplam su kullanımının yaklaşık %75’ini oluşturmaktadır .Burada  %5’lik bir verim artışı bile ulusal ölçekte milyarlarca m³ su tasarrufu demektir.

Türkiye’de su politikaları AI gibi teknolojilere hazır mı?

Türkiye’de su yönetimi yasal ,yönetsel ve kurumsal olarak bir geçiş dönemi içinde bulunuyor.  Ülkemizde  suyun havza ölçeğinde  katılımcı,şeffaf ve hesap verebilir bir şekilde yönetimi için hazırlıklar sürüyor. Bu kapsamda son 15 yıldır nehir havzaları için su yönetimi ve havza koruma,kuraklık eylem planı,taşkın eylem planı  gibi birçok plan  hazırlandı. Artık su yasası taslağının TBMM’den geçirilerek bu sürecin uygulamada hızlanması gerekiyor. Su yönetimi konusundaki gelişmeler bunlar iken Türkiye’nin ulusal yapay zeka stratejisi 2021 yılında  yayınlandı.Bu strateji ile 2021-2025 yılları arasında ülkemizde yürütülen YZ alanındaki çalışmaları ortak bir zemine oturtacak tedbirler oluşturuldu . 2021-2025 Eylem Planı 12. Kalkınma Planı doğrultusunda 2024-2025 Eylem Planı olarak güncellendi. Türkiye’nin Ulusal Havza Yönetim Stratejisi ile ulusal yapay zekâ stratejik planının  entegrasyonu gerekiyor.

Türkiye’de ulusal su kaynakları coğrafi yönetim sistemi ile su kaynaklarının izlenmesi çalışmaları tamamlandı. Su kaynaklarının Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında sayısallaştırılması AI tabanlı su yönetimi çalışmaları için  çok önemli bir altyapı sunacak. Ayrıca  ülkemizde Ulusal Su Bilgi Sistemi tamamlandı ve erişime açıldı, ancak hâlihazırda kurulum sonrası geliştirme, entegrasyon ve yaygınlaştırma süreçleri devam etmektedir. Bu altyapılar ülkemizde AI tabanlı  karar destek sistemleri için çok önemlidir. Bu gelişmelere rağmen su politikalarımızın yapay zekâ destekli  dijital dönüşüm  konusunda yeterli olduğu söylenemez. Türkiye’nin bu konuda gelişmekte olan  altyapıyı da değerlendirecek su yönetiminde   yenilikçi su politikalarına ihtiyacı sürmektedir.

 Büyük veri merkezlerinin su ihtiyaçları

Büyük veri merkezleri arttıkça hem enerji talebi hem de  bu merkezlerin soğutma suyu talebi artacaktır. Bu durum enerji üretimi için kullanılan proses suyu  ve soğutma suyu talebinin de artmasına neden olacaktır. Yani veri merkezinin gerçek su ayak izi yalnızca doğrudan tüketim değildir.

Eğer veri merkezleri kapalı havzalarda,yeraltı suyuna bağımlı bölgelerde, kuraklık eğilimi  yüksek olan yerlerde  kurulursa , artacak olan talep nedeniyle  o bölgenin su bütçesini zorlayabilir. Veri merkezleri kurak havzada, yanlış teknolojiyle kurulup   su geri kazanımı ve verimli soğutma sistemleriyle  donatılmazsa büyüklüğüne göre  su bütçesi dengesini bozma etkisi yaratabilir

Türkiye’de veri merkezleri ağırlıklı olarak İstanbul, Ankara ve İzmir çevresinde yoğunlaşmaktadır.Türkiye’de özellikle sanayide  su kullanımı konusunda sağlıklı, standart ve sürekli bir  veritabanı mevcut değildir. Sanayi suyu tüketimi düzenli bir şekilde izlenemediği gibi veri merkezlerinin su tüketiminde de bir izleme ve raporlama  mevcut değildir. Bu nedenle veri merkezi yatırımlarının  su verimliliği açısından  daha dikkatli bir şekilde  planlanması gerçekleştirilememektedir.

Türkiye’de AI destekli su yönetimi uygulamaları 

Türkiye’de özellikle birçok büyükşehirde su yönetiminde otomasyon ve kayıp-kaçak izleme  sistemleri kurulmuştur. Belediyelerde ve kamu kurumlarında dijital dönüşüm birimleri kurulmuştur.Ancak halen yapay zekâ, nesnelerin interneti, üretken yapay zeka ve veri analitiği ile su kullanımını optimize etme ve denetleme çalışmaları yaygınlık kazanmamıştır.

Halen DSİ Genel Müdürlüğü tarafından  yapay zekâ destekli  sulama otomasyonu  bazı  pilot sahalarda uygulanmaktadır. DSİ, sensörler  ile toprak nemi, hava koşulları konusunda  gerçek zamanlı  veri toplama ve AI tabanlı sulama kontrolü  çalışmasını  başlangıç olarak yaklaşık 110.000 dönümlük bir araziye uygulamaktadır.

Son dönemde dijital su dönüşümü üzerine Türkiye’de kamu ve sivil toplum aktörleri artan ilgi gösteriyor. Bu çerçevede, AI’nın verimlilik artırma, karar desteği sağlama ve optimizasyon rolü öne çıkarılıyor ve önümüzdeki 5 yıl içinde etkinliğinin artacağı öngörülüyor.Ancak şu ana kadar Türkiye ölçeğindeki çalışmalar bazı pilot projelerle sınırlı kalmıştır. Yani  ulusal su yönetimi veya havza su yönetimi entegre yapay zekâ platformu gibi kapsamlı bir sistem yaygın biçimde halen kullanımda değildir.

Sonuç olarak, yapay zekâ ülkemizin  su yönetiminde henüz geniş ölçekte yaygınlaştırılmış  değildir, ancak belirgin bir şekilde su yönetimine entegre edilmesi konusunda ilerlemeler mevcuttur.

Tarımda akıllı sulama sistemleri

Tarımda yağmurlama ve damlama gibi  modern sulama sistemleri altyapısı su verimliliği sağlamakta, ancak  tek başına su kullanımını anlamlı ölçüde azaltmamaktadır. Tarımsal sulamada anlamlı bir verimliliğe ulaşabilmek için kullanılan suyun ölçüm sistemleri ile kontrol edilmesi ve toprak nemi, uydu tabanlı buharlaşma hesapları gibi ileri teknolojilerle sulama optimizasyonunun sağlanması gereklidir. Bu durumda su kullanımında  % 40-50 oranında verimlilik artışı sağlanabilmektedir.

Önümüzdeki 10 yıl içinde AI’nın su krizine etkisi  

Önümüzdeki 10 yıl içinde  yapay zekâ destekli dijital dönüşüm nedeniyle büyük veri merkezlerinin  su  ve enerji tüketimi  artacaktır. Ancak  bu dönüşümün su yönetiminde sağladığı kayıp–kaçak azaltımı ,tarımsal sulama optimizasyonu,baraj işletme verimliliği, enerji santralleri işletme verimliliği ve taşkın zararlarının  azaltımı gibi faydaları toplamda doğru planlandığında ve  iyi yönetildiğinde  suyu net tasarruflu hale getirecektir.

Ayrıca yenilenebilir enerji üretiminde ve depolanmasındaki  teknolojik ilerleme  ve büyük veri merkezlerinde enerji ve su kullanımını azaltmaya yönelik  teknoloji geliştirme çabaları da bu süreci olumlu yönde etkileyecektir.

Bu nedenle konu  teknikten çok yönetişim  meselesi olarak ortaya çıkmaktadır. Dünyada su kaynakları üzerindeki  nüfus artışı , iklim değişikliği, aşırı verimsiz kullanım   ve kirlilik  baskıları artmaktadır.  Ayrıca su, ulusal güvenlik stratejilerinde ayrı bir başlık haline gelmektedir.

 Bu nedenle , iyi planlanması ve uygulanması  durumunda yapay zekâ destekli dijital dönüşümden elde edilecek  faydalar  sistemin su ve enerji tüketimi maliyetinden daha fazla olacaktır.