Dünyanın En Eski Su Mahkemesi Hâlâ Karar Veriyor

13 Şubat 2026

VALENSİYA – İspanya’nın doğusunda, Valencia Katedrali’nin Apostol Kapısı önünde her Perşembe günü öğle saatlerinde sıra dışı bir mahkeme kuruluyor. Cüppeli hâkimler, elektronik kayıt sistemleri ya da kalın dosyalar yok. Onun yerine sekiz sulama kanalını temsil eden çiftçi temsilcileri, yüzlerce yıllık gelenekle su anlaşmazlıklarını dakikalar içinde karara bağlıyor. Bu kurumun adı: Valensiya Su Mahkemesi.

Kökeni Endülüs dönemine, en az 10. yüzyıla kadar uzanan mahkeme, Avrupa’nın kesintisiz çalışan en eski yargı organı olarak kabul ediliyor. 2009 yılında UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras listesine alınması, kurumun yalnızca yerel değil küresel önem taşıdığını da gösteriyor.

Nasıl İşliyor?

Mahkeme, Valensiya ovasındaki sekiz ana sulama kanalı (acequia) tarafından seçilen birer temsilciden oluşuyor. Bu temsilciler aynı zamanda aktif çiftçiler. Yani karar verenler, suyu kullanan kişiler.

Süreç tamamen sözlü yürütülüyor. Bir çiftçi komşusunun su sırasını ihlal ettiğini ya da kanala zarar verdiğini iddia ettiğinde taraflar doğrudan mahkeme önünde dinleniyor. Yazılı belge yok, temyiz süreci yok. Karar aynı oturumda açıklanıyor. Genellikle para cezası veya sulama hakkının geçici kısıtlanması uygulanıyor.

Bu sistem modern hukuk terminolojisiyle “low transaction cost dispute resolution” (düşük işlem maliyetli uyuşmazlık çözümü) olarak tanımlanabilir. Yani hızlı, doğrudan ve bürokrasisiz.

Suyun Sosyal Sözleşmesi

Valensiya’daki sulama sistemi yerçekimiyle çalışan açık kanallara dayanıyor. Su, nehirden alınarak tarım arazilerine zaman esaslı tahsis yöntemiyle dağıtılıyor. Kurallar basit ama net: Herkes sırasını bilecek ve suyu ortak kaynağa zarar vermeden kullanacak.

Bu model, literatürde “common pool resource governance” (ortak havuz kaynağı yönetimi) olarak bilinen yapının canlı bir örneği. Kurallar dışarıdan dayatılmıyor; kullanıcılar tarafından oluşturuluyor ve yine kullanıcılar tarafından denetleniyor.

Modern Devletle Çatışma Yok

İspanya’da modern su hukuku yürürlükte olmasına rağmen mahkeme varlığını sürdürüyor. Kararları yerel düzeyde bağlayıcı kabul ediliyor. Ceza hukuku veya mülkiyet davalarına bakmıyor; yalnızca sulama ihlallerini ele alıyor.

Bu durum, geleneksel hukuk ile modern devlet hukuku arasında hibrit bir uyum modeli oluşturuyor.

Küresel Su Krizi Çağında Bir Ders

İklim değişikliği, kuraklık ve su kıtlığının arttığı bir dönemde Valensiya Su Mahkemesi önemli bir mesaj veriyor: Su yönetimi yalnızca teknik değil, aynı zamanda sosyal bir mesele.

Merkezi otoritenin ağır işleyen mekanizmaları yerine, yerel meşruiyete dayanan hızlı ve kolektif karar alma sistemleri çatışma riskini azaltabiliyor. Sekiz asırdır ayakta kalan bu model, suyun bir “hydro-social contract” (hidro-sosyal sözleşme) çerçevesinde yönetilebileceğini gösteriyor.

Valensiya’da her Perşembe kurulan bu açık hava mahkemesi, aslında modern dünyaya basit ama güçlü bir soruyu hatırlatıyor: Su kıtlığını yönetmek için daha fazla teknoloji mi, yoksa daha güçlü toplumsal uzlaşma mı gerekiyor?