RAPORLAR

Su Politikaları Derneği’nden Ulusal Su Verimliliği Seferberliği’nin Yol Haritası önerisi

Dursun Yıldız

Hidropolitik Akademi Direktörü

Hazırlıkları yürütülen Ulusal Su Verimliliği Seferberliği ülkemizin su kaynaklarının tüm kullanım alanlarında en verimli bir şekilde kullanılmasına ve mevcut tüketim alışkanlıklarının olumlu yönde değişimine çok önemli  katkılarda bulunacaktır. Bu kapsamda  yapılacak olan çalışmaların düşünsel ve kurumsal kapasite oluşturma gibi iki temel eksende yürütülmesinde fayda vardır. Düşünsel kapasite geliştirme çalışmalarının  öncelikle bir “su kültürü” oluşturmak ve bunu suyun verimli kullanılması ve  korunması bilincine dönüştürmek üzere kurgulanması ile uzun vadeli ve  daha etkili  sonuçlar alınabilecektir.

1.SU KÜLTÜRÜ

Su kullanımında davranış değişikliğinin sağlanması sosyo-ekonomik ve kültürel pek çok faktörle ilişkilidir. Su verimliliği konusundaki  toplumsal bilinçlendirme ve seferberlik  çalışması bir su kültürü yaratma  anlayışının başlangıç adımı  olarak ele alınır ve genişletilirse uzun dönemde  çok daha etkili olacaktır.

 “Su Kültürü”, suyun verimli kullanılması, korunması ile birlikte suyun hidrolojik çevrim bozulmadan bize ulaştırılabilmesi  gibi ekolojik dengenin korunmasına yönelik  diğer bazı unsurları da kapsayacak bir temel kültürel altyapı olacaktır.

Bu nedenle ulusal su verimliliği seferberliğinin paydaşları arasında bir su kültürü yaratılmasına katkıda bulunacak  kurum ve kuruluşların da yer almasının uygun olacağı düşünülmektedir.

2.SU VERİMLİLİĞİNİN TEMEL UNSURLARI

Türkiye’nin Ulusal Su Planında suyun havza ölçeğinde bütünleşik bir anlayışla yönetileceği karara bağlanmıştır. Bu kapsamda suyun verimli yönetimi ve kullanımı konusunda bundan sonra oluşturulacak her türlü idari,teknik,sosyal,ekolojik  planların ve politikaların Nehir Havzası ölçeği dikkate  alınarak oluşturulması gerekmektedir.

Su verimliliği,  suyun YÖNETİMİNDE VE KULLANIMINDA verimlilik olarak iki ana  bölümde ele alınabilir. Aslında suyun yönetiminde uygulanacak olan talebi kısıtlayıcı politikalar,  suyun kullanımındaki  alışkanlıkları etkilemekte hatta yönlendirmektedir.  Ancak su gibi tüm canlılar için yaşamsal öneme sahip bir doğal kaynağın, normal  kullanımında kısıtlamaya gidilmeden ,su kullanımında verimlilik bilinci oluşturularak yönetilmesi gerekir. Diğer taraftan talebin kısıtlanmasına yönelik politikalar, suyun  verimli kullanılmasını değil   daha az ve tasarruflu kullanılmasına yönelik sonuçlaryaratır. Bu nedenle suyun verimli kullanımı bilinci sadece teknik-yönetsel bir konu olmaktan çıkar aynı zamanda sosyo-kültürel bir boyut kazanır.

2.1. Su Verimliliği  Oluşturmak için Temel Adımlar

  • SU YÖNETİMİ AÇISINDAN esas olarak su kaynaklarını planlayan,geliştiren,su hizmetlerini yöneten ,denetleyen kurum ve kuruluşlarla,  su kullanıcı örgütleri ve tüketici dernekleri  gibi son kullanıcı örgütlerinin  NEHİR HAVZASI ÖLÇEĞİNDE GELİŞTİRİLMİŞ KURUMSAL KAPASİTESİNE, bu kurumlar arasındaki   koordinasyon ve uyuma ihtiyaç duyar
  • SU KULLANIMI AÇISINDAN da suyu kullanacak olan KİŞİ’lerde , KURUM VE KURULUŞLARda  suyun verimli  kullanımı kültürünün  oluşturulmasına ve bu uygulamaların teşviki ile  denetimine ihtiyaç duyar.

Bu nedenle su verimliliği konusunda yapılacak olan çalışmaların aşağıda verilen  iki ana eksen üzerinde yürütülmesi uygun olacaktır.

1.Toplumsal Düşünsel Kapasite Oluşturma  ( Su Kullanımı)

2.Kurumsal Kapasite Oluşturma (Su  Yönetimi )

Bu kapasitelerin oluşturulabilmesi  için aşağıda sıralanan hususlara yönelik çalışmalara ve bazı kurum ve kuruluşların yeniden yapılanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

  1. Hedefleri net olarak belirlenmiş bir ulusal su verimliliği stratejisi
  2. Eylem Planı
  3. Bu stratejiyi içme kullanma,tarımsal sulama ve sanayi suyu kullanımı alanlarında yerelde uygulamaya geçirecek ve denetleyecek kamu  kurumsal altyapısının  “Su Yasası Taslağı “da dikkate alınarak  yasal ve kurumsal olarak oluşturulması
  4. Bu kurumsal altyapıda teknolojik dönüşüm  ve insan kaynakları konusunda bilgi,bilinç ve su yönetimi kültürü ile  kurumsal kimlik oluşturma sürecinde yön gösterecek idari mekanizmalar ve finansman modellerinin tespiti.

2.2.  Yeniden Yapılandırılacak Mevcut Kurum ve Kuruluşlar

  1. DSİ Genel Müdürlüğü, DSİ Bölge Müdürlükleri
  2. Büyükşehir Su ve Kanalizasyon İdareleri
  3. İl özel idareleri
  4. İlbank
  5. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
  6. Sulama Birlikleri
  7. Sulama Kooperatifleri

3.SU VERİMLİLİĞİ KONUSUNDA MEVCUT ÇALIŞMALAR

3 Pilot Havzada (Akarçay, Batı Akdeniz, Yeşilırmak) Nehir Havza Yönetim Planları Kapsamında Ekonomik Analiz ve Su Verimliliği Çalışmaları İçin Teknik Yardım Projesi kapsamında yürütülen su verimliliği bileşeni altında içme-kullanma suyu kullanımları, tarımsal sulama ve endüstriyel su kullanımları için verimliliği iyileştirici çalışmalar gerçekleştirilmiştir.

Ayrıca halen Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından  su verimliliği konusunda “Değişen İklime Uyum Çerçevesinde  Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı(2023 – 2033)” hazırlıkları sürdürülmektedir.

Sözkonusu 3 Pilot Havzadaki Su Verimliliği Eylem Planları  incelendiğinde  aşağıdaki sonuçlara ulaşılmaktadır;

İçme ve Kullanma Suyu Sektöründe

  • Su verimliliği eylem planına ait tedbirleri uygulayacak  kurum Belediyeler ‘in SUKİ leri “su  yönetimi kurumu” olarak belirtilmiştir. Ancak tedbirlerin izlenmesinde çok başlılık ortaya çıkmıştır.
  • Su verimliliği eylem planına ait tedbirlerin uygulanmasından büyükşehir belediyeleri, su ve kanalizasyon idareleri ve belediyeler sorumlu iken tedbirlerin izlenmesine ilişkin sorumluluk, Tarım ve Orman Bakanlığına aittir.

Sanayi Sektöründe

  • Uygun tedbirlerin uygulanması halinde sanayi sektörlerindeki su kullanımlarını azaltmaya yönelik önemli bir potansiyel olduğu görülmüş ancak bu tedbirlerin hangi kurum tarafından yönlendirilip izleneceği ve denetleneceğinden söz edilmemiştir.

Tarım Sektöründe

  • Su verimliliği eylem planına ait tedbirlere ilişkin yatırım, sulama alanlarının işletmecileri tarafından yapılmaktadır; tedbirlerin kontrolünden sorumlu olan kurumlar ise, DSİ bölge müdürlükleri, büyükşehir olmayan illerde il özel idareleri ve diğer durumlarda büyükşehir belediyeleridir.

Yukarıda sözü edilen üç sektörde de verimliliğin  sağlanmasının önündeki en büyük engellerin ;

  • Su Yönetiminde çok başlılık,
  • Yetki ve sorumluluk karmaşası,
  • Kurumsal kapasite eksikliği olduğu görülmektedir.

4.SONUÇ ve DEĞERLENDİRME

Bugüne kadar yayınlanan
Ulusal Su Planı (2019-2023),
Ulusal Havza Yönetim Stratejisi (2014-2023),
1. Su Şurasının 11 Çalışma Grubunun Çalışma Belgeleri ,
11. Kalkınma Planı (2019-2023) Su Kaynakları Yönetimi ve Güvenliği Özel İhtisas Komisyonu Raporu ,
2021-Küresel İklim Değişikliğinin Etkilerinin En Aza İndirilmesi, Kuraklıkla Mücadele ve Su Kaynaklarının Verimli Kullanılması İçin Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu 2022.
  gibi birçok raporda yer alan çeşitli sektörlerdeki suyun verimli kullanımına ilişkin darboğazlar   incelendiğinde;
  • Yetki Karmaşası, Kurumlar arası koordinasyonun ve iş birliğinin yetersiz olması,
  • Kurumsal yapı eksikliği (Toprak-Su Genel Müdürlüğü – Tarımsal Su Kullanıcıları Merkez  Birliği vb.)
  • Kurumsal ve teknik kapasitenin yetersiz olması,(SUKİ)
  • Bazı yasal düzenlemelerdeki eksiklikler gibi temel hususlar ortaya çıkmaktadır.

Bu durumda su kullanım verimliliğini doğrudan etkileyen ana unsurlar, YASAL EKSİKLİKLER  VE  KURUMSAL ALTYAPI VE KAPASİTE  EKSİKLİKLERİ olarak  ele alınabilir Bunlar su verimliliği sağlama konusunda karşılaşılacak olan temel yapısal sorunlar ve eksiklikler olarak ortaya çıkmaktadır.

 Yukarıda verilenlerin dışındaki  diğer eksikliklerin büyük bölümü uygulanacak model, ,strateji ve uygulama yöntemleri konularındaki eksiklikleridir. Bu eksiklikler ve kurumlararası koordinasyon , kurumsal altyapı ve yasal düzenlemeler sonrasında belirlenecek modeller ve stratejiler doğrultusunda yapılacak olan çalışmalarla tamamlanabilecek hususlardır. Bu nedenle öncelikle yasal ve kurumsal eksikliklerin tamamlanması üzerine oluşturulacak bir yol haritası verimliliğe ulaşma  açısından daha uygun olacaktır.

Sonuç Olarak ;

Su verimliliği,   birbirleriyle ilişki içerinde olan VERİMLİ SU YÖNETİMİ ALTYAPISI   ve SUYUN VERİMLİ KULLANILMASI KÜLTÜRÜNÜN  oluşturulması ile sağlanabilir.

Bu nedenle su verimliliği konusunda yapılacak olan çalışmaların,  aşağıda verilen  iki ana eksen üzerinde birbirini tamamlayacak çalışmalar şeklinde ve eşzamanlı  olarak yürütülmesi uygun olacaktır.

1.Toplumsal Düşünsel Kapasite Oluşturma  ( Su Kullanımı)

2.Kurumsal Kapasite Oluşturma (Su  Yönetimi )

Su Politikaları Derneği olarak üzerinde uzun dönemdir üzerinde çalışmalar yaptığımız Sürdürülebilir Su Yönetimi konusunda su verimliliğinin sağlanmasının çok büyük bir  öneme sahip olduğunu düşünüyoruz. Bu kapsamda öncelikli olarak yapılması gereken çalışmaların;

  1. YASAL EKSİKLİKLERİN TAMAMLANMASI
  2. HAVZA ÖLÇEĞİNDE YENİ  ETKİN, GÜÇLÜ KURUMSAL YAPILARIN OLUŞTURULMASI
  3. MEVCUT KURUMSAL YAPILARIN İDARİ VE TEKNİK KAPASİTELERİNİN ARTTIRILMASI
  4. SU KULLANIMI VE SU YÖNETİMİ KONUSUNDA RADİKAL BİR DÜŞÜNCE DEĞİŞİKLİĞİ YARATILMASI İÇİN  “TOPLUMSAL SU KÜLTÜRÜ” Programının uygulanması şeklinde ele alınarak bu ana başlıklar altında hedef, strateji ve eylemlerin tespit edilmesi uygun olacaktır.

Su verimliliği seferberliği konusunda öncelikle YASAL DÜZENLEME  ve KURUMSAL KAPASİTE YARATMA VE GELİŞTİRME ile ilgili adımların atılması gereklidir. Çünkü ulusal ölçekte belirlenen politika, strateji ve eylem planlarının yerelde(havza ölçeğinde)ki uygulama süreçlerine nasıl aktarılacağı ve merkez yerel eşgüdümünün hangi fiziki,idari,finansal ve katılımcı mekanizmalarla etkin bir şekilde sağlanabileceği henüz netleşmiş değildir.

Ulusal su verimliliği seferberliğinden istenilen sonuçların elde edilebilmesi, yasal düzenlemeler ,kurumsal yapılanmalar ve bunların yereldeki etkin uygulamalarının yanısıra bunlarla eşzamanlı olarak yürütülecek su kültürü yaratma çalışmalarına doğrudan bağlıdır.Bu nedenle bu alanlarda birbirini tamamlayan adımların atılması gereklidir.

Kategoriler:RAPORLAR

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.