Su Yönetimi

   İstanbul ve Ankara’nın Yeni Su Yönetimlerini Bekleyen Riskler !

 

Dursun Yıldız

İnş Müh

Su Politikaları Uzmanı

SPD Hidropolitik Akademi  Başkanı

28 Temmuz  2019

Türkiye’nin metropollerinde su hizmetleri yönetimi, plansız kentleşme, kente göç, iklim değişimi etkileri ,girdi maliyetleri, gibi birçok baskının altında hizmetlerini sürdürmektedir.Bu baskılara ilaveten ortaya çıkabilecek bazı riskler Ankara ,İstanbul başta olmak üzere büyük kentlerimizde su hizmetleri yönetimini zorlayacaktır.

Metropllerde yerel seçimler ile  değişen yönetimlerin  su hizmetleri yönetimi anlayışında da değişiklikler olmuş ,Ankara ,İstanbul ve İzmir’de   su bedellerinde değişen oranlarda indirim kararları alınmıştır. Su bedellerinde Ankara’da 21 Ocak 2019 tarihinden itibaren  % 30  oranında , İstanbul’da 13 Mayıs 2019’dan itibaren  %48’e varan oranda indirime gidilmiştir.

Bu kararlar ,son dönemde artan işsizlik, düşen hane halkı gelirlerini ve  insanların su gibi yaşamsal ve talebi sürekli olan bir doğal kaynağa ulaşma hakkını gözeten kararlar olması açısından çok önemli ve anlamlıdır.

Ancak bu kararların  uzun dönem sürdürülebilir olması da önemlidir. Bu uzun dönem tanımı bu kentlerde hane halkı gelirindeki mutlak artışa kadar olan dönem olarak düşünülebilir Çünkü dünyada genel kabul gören kriter bir hanenin su için ödediği bedelin hane halkı gelirinin %2,5 uğunu geçmemesidir. Bu durumda bu kriterin sağlanması için su fiyatlarındaki düşüş kadar hane halkı gelirindeki artış da önemli bir parametredir.

444c

İstanbul ve Ankara’nın Su Gelirleri

İstanbul ve Ankara’da alınan bu kararların sürdürülebilir olmasına katkıda bulunmak için konuyu biraz irdeledik. ASKİ’nin 2018 yılı faaliyet raporunda abone sayısı 2 289 746 , kurumlar hasılatı ise  2 400 000 000 TL olarak belirtilmiştir. Su bedelinde yapılan %30 oranındaki indirimle, hane halkı gelirindeki mevcut  azalma süreci dikkate alındığında  bu gelirde yaklaşık bu oranda bir düşüş gerçekleşecektir. Ancak Ankara biraz şanslı olup başkentimizin  su temin gideri de  yaklaşık bu oranda azalmıştır.  Gerede Sistemi su temin hattının açılmasıyla Ankara ,  Kızılırmak’tan 650 m pompajla gelen suyun büyük enerji maliyetinden şimdilik kurtulmuştur. Bu nedenle Ankara’nın su bedelindeki   %30 ‘luk  bu indirim  ASKİ’nin bütçe dengesine önemli bir yük taşımayacaktır.

İSKİ’nin su bedelinde  %48’e varan indirimi  İstanbul’daki konut  abonelerinin  %90’ını kapsamıştır. Ayrıca  suya her ay TÜFE oranında yapılan aylık güncelleme de kaldırılmıştır.

İSKİ’nin 2018 yılındaki şebeke  suyu hizmetlerine ilişkin kurumlar hasılatı 4 milyar 934 milyon  TL olmuştur.  Su bedelinde  yapılan ve  % 48’e varan  indirimle, bütçenin bu girdisinde  önemli oranda bir düşüş gerçekleşecektir.

 

headline

Sürdürülebilir Su Hizmetleri için İlave Finansman İhtiyacı Var!

İstanbul ve Ankara’nın su ihtiyaçları “komşu havzalardan su transferi” yolu ile sağlanmaktadır. Bu durum mevcut suyla kendine yeterlilik çalışmalarının arttırılması ve arıtılmış atık su kullanımının yaygınlaştırılması gibi alternatif su kaynakları yaratmayı  gerekli kılmaktadır. .Ankara’da daha fazla olmak üzere her iki kentimizde de şebekelerdeki kayıp ve kaçakların azaltılması için çalışmalar  yapılması gereklidir. Yine  her iki kentimizde atık suyun arıtılarak yeniden kullanım oranları çok düşük olup bu konuda da  yatırıma  ihtiyaç vardır. Her iki kentimizin de kuraklığa ve kent taşkınlarına karşı akıllı su kenti olarak hazırlanması gereklidir.  Ayrıca Ankara’ya her yıl 100 000 İstanbul’a ise yaklaşık 200 000 civarında  su abonesi dahil olmaktadır.

Metropollerin  su  yönetimi, talepteki artış ,su kullanım bilinci, su hizmetindeki tahakkuk’un gerçekleşme oranı,  enerji fiyatındaki artış   ve iklim değişikliği gibi birçok faktörü  dikkate alan  gerçekçi- dinamik bir planlamaya ihtiyaç duyar. Bu planlama yapılırken  suyun bir insan hakkı olduğu ve kamusal bir hizmet  olarak verilmesi gerektiği öncelikli  şart olarak kabul edilmelidir.

Kaliteli ve Sürdürülebilir Su Hizmeti  Zor ama İmkansız Değil  

Su hizmetlerinin kaliteli ve sürdürülebilir olması ekonomik ,ekolojik ve sosyal alanlarda dengeli bir politika izlemesi ile mümkün olur. Bunun sağlanabilmesi  için gelişmeler ve  karşı karşıya kalınabilecek riskler de  analiz edilmelidir. Bunları yaratabilecek gelişmelerin bazılarından aşağıda söz edilmiştir.

Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu 5. Toplantısı, Tarım ve Orman Bakanlığı Bakan Yardımcısı Fatih Metin başkanlığında 28 Mayıs’ta Ankara’da toplandı ve “Türkiye’nin İlk Ulusal Su Planını “ yürürlüğe girdi  .19 Temmuz daki TBMM oturumunda ise  11nci Kalkınma Planı kabul edildi.

55c

Her iki plan da 2019-2023 dönemini kapsıyor ve su yönetiminin dikkat etmesi gereken yol haritalarını içeriyor.

Ulusal Su Planında: su temini ve kanalizasyon hizmetleri yatırım bedellerinin geri ödenmesi konusunda şu öneri yer almış

“Su ve çevresel altyapı tesislerine harcanan yatırım bedellerinin geri ödemelerinin takibini sağlayacak merkezi tek bir mekanizma oluşturulmalıdır”

19 Temmuz 2019 tarihinde TBMM’de kabu edilen  11. Kalkınma Planında yerel yönetimlerin su hizmetlerini doğrudan ilgilendiren bu konu şöyle yer almış

“698.2. İçme suyu yatırım ve hizmetlerinin sağlanmasında DSİ’nin içme suyu proje finansmanının sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasını teminen geri ödeme sistemi geliştirilecektir. “

Her iki Planda da sözü edilen bu geri ödeme sisteminin öncelikli adresleri, DSİ’nin  Gerede Su Getrime  Tüneli ve Melen Projesi gibi çok büyük su temini gibi su altyapısı projelerini gerçekleştirdiği  Ankara ve İstanbul yerel yönetimleri olabilir.

Bu durum bu iki kentimizin bütçelerine ilave yükler getirecektir. Diğer taraftan İstanbul’da Belediye Meclisi’nin  borçlanma ihtiyacı rakamlarında kesintiye gitmesi  ve Başkan İmamoğlu’nun “İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin daha büyük borçlanmaları ihtiyacı olduğu bir kesinliktir. Belirtmek isterim ki merkezi hükümetten yani Maliye’den ve İller Bankası’ndan gelen rakamdan bile ilk 6 ayda 1 milyara yakın bir azalma olmuştur.” açıklaması  İstanbul’un yakın dönemde yaşayabileceği  finansman bulma zorluklarını ortaya koymaktadır.

Ankara’da ve özellikle İstanbul’da düşürülen su bedellerinin , su ve çevre sağlığı  hizmetindeki kaliteyi düşürmeden ve gelecekte daha büyük artışlara zorunlu kalmadan sürdürülebilir olabilmesi için, yerel yönetimlerin merkezi idare tarafından desteklenmesi gereklidir.  Ayrıca yerel yönetimlerin bu konudaki başarısı , tüm yatırım ve harcamalarındaki plansızlığın ve  israfın önlenmesine, su ve kanalizasyon idarelerinin yüksek performansına  ve  ülkenin genel ekonomik gidişatına da doğrudan bağlıdır.

Bunların yanısıra  yerel yönetimlerin stratejik eylem planı  öncelikleri de uygun seçilmelidir. Ankara’nın %38 olan şebeke kayıp ve kaçaklarını azaltması su yönetiminin öncelikli hedefleri arasında olmalıdır. Bunun için ASKİ’nin ciddi bir finansmana ihtiyacı vardır.

MELEN SİSTEMİ SU TEMİNİ VE İHTİYAÇ EĞRİSİ

Halen Melen ve Yeşilçay sistemi İstanbul’un yıllık su ihtiyacının yaklaşık üçte birini karşılamaktadır.  Daha önce de gerçekleştiği gibi, yeni kurak bir dönemde  İstanbul daha çok 185 km mesafeden daha yüksek birim maliyetle gelecek olan suyu kullanacaktır. Ayrıca Melen sistemi halen kısmi olarak tamamlanmış olup bu sistemin  Melen Barajı dahil ilave yatırımlar için finansmana ihtiyacı vardır. Aksi taktirde orta vadede İstanbul’un su talebinin  karşılanabilmesi zorlaşacaktır.

Kısa Değerlendirme

Nüfusu hızla artan Ankara ve İstanbul gibi metropollerimizin su yönetimleri artık bir kentin su yönetimi konseptini aşmış ve AB üyesi birçok ülkenin  su yönetimi büyüklüğüne erişmiştir.

Bu nedenle de kent yöneticilerin hizmet üretme politikaları içinde öne çıkmıştır. Bu kapsamda son dönemde su hizmetlerinin toplumcu bir anlayışla verilmesi için indirilen su bedelleri, İSKİ’nin gelir bütçesinde günde yaklaşık 1 milyon $’lık ,ASKİ’nin gelir bütçesinde ise günde 350 000 $’lık azalma yaratmıştır. Gelir bütçelerindeki bu azalma ile birlikte  ülke ekonomisindeki  yavaşlama, kredi bulma zorlukları, enerji fiyatlarındaki sürekli artış, yerel yönetimlerin bütçesine gelecek ilave geri ödeme yükleri, yeni su yönetimlerini bekleyen riskler olarak ortaya çıkmaktadır.

Metropollerimizin su yönetimlerinin  öncelikli görevi  karşılanabilir bir bedel ile sürekli ve kaliteli bir su ve çevre sağlığı  hizmeti temin etmek ve kent selleri riskini azaltmaktır. Bunun da öncelikli ve  gerek şartı ;  rasyonel- dinamik  planlamalar yapılması ve  uygulanmasıdır. Bu planların yapılmaması veya çeşitli nedenlerle uygulan(a)maması yakın  gelecekte  metropollerimizin su yönetimlerini özellikle içme ve kullanma suyu temini açısından  istenmeyen kararlar almaya zorlayabilir.

Bu kararlar bu kentlerimizin bütçe dengelerini zorlayarak diğer gerekli yatırımları engelleyebilir. Kentleri  pahalı deniz suyu arıtımı teknolojilerine , ambalajlı  suya ve/veya çok daha pahalı şebeke suyuna mahkum edebilir. Ankara ve İstanbul’un su yönetimlerinin orta ve uzun vadede çevre duyarlılığı içinde, karşılanabilir fiyatla kaliteli su ve çevre sağlığı  hizmeti verebilmesi ancak mevcut riskleri görüp önlem alabilmesi ile mümkün olacaktır.

Dursun Yıldız

İnş Müh

Su Politikaları Uzmanı

DSİ İçme Suyu Dairesi Bşk V.(E)

TEMA Bilim Kurulu Üyesi

Su Politikaları Derneği  Bşk.

Kategoriler:Su Yönetimi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.