İklim Değişimi

Türkiye’de Aşırı Hava Olaylarının Sayısı Son Yıllarda Arttı mı?

İKLİM HABER

Meteorolojik, hidrolojik ve klimatolojik afetlerde iklim değişikliğinin izlerini ve payını aramak iklim biliminin gündemini en çok meşgul eden konular­dan. Son yıllarda sayıları hızla artan atıf çalışmaları sayesinde insan kaynaklı iklim değişikliği ve aşırı hava olayları arasındaki bağlantılara dair ispatlar ve olay bazlı kanıtlar çoğalıyor. Temel uzlaşı, insan kaynaklı iklim değişikliğinin afet riskini artırdığı ve aşırı olay­ların niteliklerini dramatik ölçüde değiştirdiği yönün­de.

İklim Haber ve KONDA’nın araştırmasında yönel­tilen “Sizce son yıllarda Türkiye’de sel, fırtına, aşırı sıcaklık, kuraklık gibi düzensiz (aşırı) hava olayları arttı mı, azaldı mı?” sorusuna verilen yanıtları değer­lendirdiğimizde, Türkiye toplumunun önemli çoğun­luğu, sosyoekonomik durumlarından bağımsız olarak aşırı hava olaylarının görülme sıklığının son yıllarda arttığını düşünüyor.

Peki, bilimsel gözlemler ve araştırma bulguları top­lumun bu algısı ile örtüşüyor mu? İklim değişikliği bağlamında bu bize ne söyler? Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün gerçekleştirdiği “Türkiye’de 2017 Yılında Kaydedilen Meteorolojik Karakterli Afetlerin Kısa Değerlendirmesi” çalışmasında Türkiye özelin­de bu sorulara ilişkin önemli bilgilere ulaşmak müm­kün. Çalışmaya göre, Türkiye’de 2017 yılında toplam 598 meteorolojik karakterli afet rapor edilmiş. Uzun yıllar dağılımında 2017 yılı içerisinde meydana gelen afet sayısı gözlem yapılan diğer yıllar içindeki en yük­sek üçüncü değer. Bu da toplumun bu soru özelin­deki algısı ile oldukça örtüşen bir saptama. 2017’de gözlenen meteorolojik karakterli afetler içinde fırtına (%36), şiddetli yağış/sel (%31) ve dolu afeti (%16) ilk sıralarda yer alıyor1.

Türkiye’de 2017 yılında meydana gelen meteorolojik karakterli afet olaylarının en fazla Marmara Bölge­si, Ege Bölgesi’nin kıyı kesimleri ve Akdeniz Bölgesi ile iç ve kuzey kesimlerinde meydana geldiği bilini­yor. İstanbul, İzmir, Ankara, Mersin gibi illerde son yıllarda sıkça yaşanan aşırı hava olayları, toplumun hafızasında oldukça canlı sayılır. Medyada yer alan görüntüler, sosyal medyanın da yaygın kullanımı sa­yesinde etkilerin yaşandığı coğrafyalardan uzaklara çabuk ulaşıyor. Aşırı hava olaylarının yol açtığı çev­resel, sosyal ve ekonomik etkiler, Türkiye’de her kesimden insanın hayatına ve cebine çoktan dokunmuş durumda.

Bu durum elbette sadece Türkiye’ye özgü değil. Önde gelen bir sigorta şirketi tarafından yapılan de­ğerlendirmeye göre 2017 yılında dünya genelinde afetlerden kaynaklanan ekonomik kayıplar 340 mil­yar dolara ulaştı2. Bu afetlerin ezici çoğunluğu me­teorolojik, hidrolojik ve klimatolojik karakterli. Dün­ya Ekonomik Forumu tarafından yayımlanan 2018 Küresel Riskler Raporu’na göre aşırı hava olayları ve iklim değişikliğinin olumsuz etkileri, uzmanların dile getirdiği endişeler arasında açık arayla en ön sırada yer alıyor3.

Meteorolojik, hidrolojik ve klimatolojik afetlerde iklim değişikliğinin izlerini ve payını aramak iklim biliminin gündemini en çok meşgul eden konular­dan. Son yıllarda sayıları hızla artan atıf çalışmaları4 sayesinde insan kaynaklı iklim değişikliği ve aşırı hava olayları arasındaki bağlantılara dair ispatlar ve olay bazlı kanıtlar çoğalıyor5. Temel uzlaşı, insan kaynaklı iklim değişikliğinin afet riskini artırdığı ve aşırı olay­ların niteliklerini dramatik ölçüde değiştirdiği yönün­de6. Türkiye’de de son yıllarda afet riski ve iklim de­ğişikliği bağlantılarını araştıran çalışmaların sayısının arttığını gözlemliyoruz7. İklim değişikliğini risk unsu­ru olarak değerlendirmemek artık bir seçenek değil8.

Bu noktada, aşırı olaylar denince yalnızca fırtına, sel gibi ani olayların değil kuraklık, sıcak hava dal­gası gibi daha uzun vadeli hadiselerin de akıllarda yer ettiğini belirtmek gerekir. Türkiye’de son yıllar­da sürekli olarak gündeme gelen ve gündemde ka­lan kuraklık tartışmalarını hatırlayalım9. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün analizleri Türkiye’de özellik­le Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Ege, Batı Akdeniz gibi bölgelerde şiddeti değişmekle beraber ciddi bir kuraklık yaşandığını gösteriyor10. Türkiye toplumu elbette bu olayların da etkisini hissediyor. İklim Haber & KONDA araştırma bulgularına bu açıdan da bakmak gerekir. Üstelik bulguları paralel, güncel, başka çalışmalar da mevcut. Sabancı Üniver­sitesi bünyesinde faaliyet gösteren İstanbul Politika­lar Merkezi araştırmacıları tarafından yakın zamanda tamamlanan bir anket çalışmasında Türkiye’de iklim değişikliğinin bilincinde olan ve etkilerini gözlemle­yen çiftçilerin oranının %90’ı aştığı belirtiliyor. Anka­ra, Kırklareli ve Adana’dan dokuz ilçe ve 122 köyde toplam 700 çiftiyle görüşülen çalışmada “İklim deği­şikliği nedir, biliyor musunuz?” sorusuna “Evet” ya­nıtı veren çiftçilerin oranının %96 olduğu saptanmış. Çalışmada, çiftçilerin %74,21’inin kuraklığın sıklaştı­ğını gözlemlediği belirtiliyor. Yani, hane halklarından belki çok daha fazla meteoroloji, hidroloji ve klima­toloji parametrelerine bağlı meslekler icra eden çift­çiler de bilimsel gözlemler ve çalışmalarla onanmış durumun farkında denilebilir.

Aşırı hava olaylarını tetikleyen unsurlardan birisi de denizlerde meydana gelen termodinamik değişimler. Türkiye’de denizlerin ısınması küresel iklim değişik­liği bağlamında beklenen etkiler arasında yer alırken, bu durum aşırı hava olayları bağlantılı afet risklerini de artırıyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün pay­laştığı veriler 1970-2017 dönemi ortalamasına kıyasla 2017 yılında Türkiye kıyılarında denizlerin ısındığını gösteriyor. 2017 yılı deniz suyu sıcaklıklarında yıllık ortalamayı 1970-2017 ortalamaları ile kıyasladığı­mızda en çok artışın Marmara Denizi’nde (0,71°C) yaşandığı; bunu sırasıyla Karadeniz’in (0.31°C), Akdeniz’in (0.28°C) ve Ege’nin (0.13°C) takip ettiği görülüyor11. Bu durum, yakın zamanda yaşanan bazı aşırı hava olaylarının niteliklerini değişime uğratmış veya tetiklemiş olabilir.

Türkiye’de toplumun iklim değişikliği farkındalığı­nı bu denli geniş çapta ölçümlemeyi hedefleyen ilk çalışmalardan birisinin Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından gerçekleştirilen ve 2012 yılında tamamla­nan yüz yüze anket çalışması olduğunu söyleyebiliriz. 3166 kişilik, Türkiye genelini %95 güven düzeyinde ve ±1,74 hata payına göre yansıttığı belirtilen bu çalış­maya göre, Türkiye toplumunun iklim değişikliğinin farkında olduğu ancak konu hakkında yeteri kadar bilgi sahibi olmadığı ortaya koyulmuştu. Türkiye’de iklim değişikliğinin ciddi bir problem olduğuna inananların ve acil önlem alınması gerek diyenlerin ora­nı o dönem %35 civarındaydı. Söz konusu çalışmada aşırı hava olayları bağlamında özel bir soru olmama­sına karşın, Türkiye’de toplum tarafından ülkede beklenen iklim değişikliği etkilerinin sıcaklık artışı ve kuraklık olduğunu biliyoruz. Beklenen etkilerin daha şimdiden gerçekleştiğini söylemek yanlış olmaz.

Yapılan bilimsel gözlemler ve çalışmalar, farkındalık araştırmalarındaki bu beklenti ve gözlemleri onaylı­yor12. Ülkemizde gerçekleştirilen bilimsel çalışmalar da Türkiye’de sıcaklık artışları, bölgesel yağış rejim­lerindeki değişimler, kuraklık riskindeki artış, yağışlı gün sayılarındaki azalmaya karşın tek seferde göz­lemlenen yağış miktarlarının artması ve buna bağlı afet ihtimali gibi etkilere ilişkin hepimizi uyarıyor13. Yalnızca ulusal ve bölgesel değil, küresel çalışmalar da içinde bulunduğumuz coğrafyada küçük gözüken farkların çok büyük etkileri olacağını onaylıyor14.

(1) https://www.mgm.gov.tr/FILES/Haberler/2018/2017AfetDegerlendirme. pdf

(2) https://www.munichre.com/topics-online/en/2018/topics-geo/topics-geo-2017?ref=LinkedIn&tid=Topics%20Geo%202018&__prclt=9XkV22WG

(3) https://www.iklimhaber.org/2018-kuresel-riskler-raporu-yayimlandi-cevre-sorunlari-acik-ara-en-onde/

(4) Uluslararası literatürdeki terim: Attribution studies

(5) https://www.worldweatherattribution.org/analyses/

(6) https://www.ipcc.ch/report/ar5/

(7) Örneğin: Bilici, Ö. E. ve Everest, A. (2017). 29 Aralık 2016 Mersin Selinin Meteorolojik Analizi ve İklim Değişikliği Bağlantısı. Doğu Coğrafya Dergisi, 22(38), 227-250.

(8) Elbette, iklim değişikliği afet riskini artıran unsurlardan sadece birisi. Şehir planlama, insani kalkınma ve sosyoekonomik adalet gibi pek çok açıdan yapılan tercihler riske maruziyeti ve kırılganlıkları artırabiliyor.

(9) http://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiyede-kurakl%C4%B1k-tehlikesi-art%C4%B1yor/a-42371737

(10) https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/kuraklik-analizi.aspx

(11) https://www.mgm.gov.tr/FILES/Haberler/2018/MGMDenizSuyu.pdf

(12) Örneğin: Şen, Ö. L. (2013). A holistic view of climate change and its impacts in Turkey. Istanbul Policy Center, Sabancı University, Stiftung Mercator Initiative, İstanbul.

(13) Demircan, M., Gürkan, H., Eskioğlu, O., Arabacı, H., & Coşkun, M. (2017). Climate change projections for Turkey: three models and two scenarios. Turkısh Journal of Water Scıence & Management, 1(1), 23.

(14) Dosio, A., & Fischer, E. M. (2018). Will half a degree make a difference? Robust projections of indices of mean and extreme climate in Europe under 1.5 0C, 2 0C, and 3 0C global warming. Geophysical Research Letters, 45(2), 935-944.

 Kaynak: İKLİM HABER-https://www.iklimhaber.org/algilar-ve-bulgular-turkiyede-asiri-hava-olaylarinin-sayisi-son-yillarda-artti-mi/

Kategoriler:İklim Değişimi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s